ETF بیت کوین چیست؟

در سال‌های اخیر، دنیای ارزهای دیجیتال و دارایی‌های دیجیتال رشد و نوآوری چشمگیری را تجربه کرده است. یکی از جدیدترین تحولات در این حوزه، ظهور ETFهای بیت کوین است که به‌ویژه با بررسی و تأیید چندین ETF اسپات بیت کوین توسط کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، در میان سرمایه‌گذاران محبوبیت بیشتری پیدا کرده‌اند.

در این مقاله از ایران بروکر قصد داریم نگاهی جامع به ETFهایی که در بیت کوین سرمایه‌گذاری می‌کنند داشته باشیم؛ از این‌که این صندوق‌ها چه هستند و چگونه کار می‌کنند گرفته تا مزایا و ریسک‌هایی که سرمایه‌گذاری در آن‌ها می‌تواند به همراه داشته باشد.

ETF بیت کوین چیست؟

ETF بیت کوین نوعی صندوق قابل معامله در بورس است که عملکرد قیمت بیت کوین را دنبال می‌کند. این صندوق‌ها می‌توانند به‌صورت مبتنی بر قراردادهای آتی (Futures-based) یا به‌صورت اسپات (Spot-based) طراحی شوند؛ به این معنا که یا در قراردادهای آتی بیت کوین سرمایه‌گذاری می‌کنند یا مستقیماً بیت کوین واقعی را نگهداری می‌کنند.

قراردادهای آتی بیت کوین توافقی بین دو طرف هستند که بر اساس آن، مقدار مشخصی بیت کوین در تاریخی معین در آینده و با قیمتی از پیش تعیین‌شده خرید یا فروش می‌شود. بازار قراردادهای آتی به سرمایه‌گذاران این امکان را می‌دهد که در برابر نوسانات احتمالی قیمت دارایی پایه که در اینجا بیت کوین است، نوعی پوشش ریسک (هج) داشته باشند.

اولین ETF بیت کوین که در بورس معامله شد، صندوق ProShares Bitcoin Strategy ETF (BITO) بود که در تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۲۱ فعالیت خود را آغاز کرد.

تاریخ ETF بیت کوین

ایده راه‌اندازی ETF بیت کوین بیش از یک دهه پیش مطرح شد و اولین درخواست‌ها برای ایجاد چنین صندوقی در آمریکا از حدود سال ۲۰۱۳ ثبت شدند، اما نهادهای نظارتی، به‌ویژه کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، سال‌ها با این درخواست‌ها موافقت نکردند. دلیل اصلی این تأخیر نگرانی درباره شفافیت بازار ارزهای دیجیتال، احتمال دستکاری قیمت و مسائل مربوط به نظارت بود. در نهایت، ابتدا ETFهایی که مبتنی بر قراردادهای آتی بیت کوین بودند اجازه فعالیت پیدا کردند و از سال ۲۰۲۱ وارد بازار شدند و به سرمایه‌گذاران امکان دادند بدون خرید مستقیم بیتکوین، در این دارایی سرمایه‌گذاری کنند.

پس از سال‌ها بررسی و بحث، نقطه عطف مهم در تاریخ ETF بیت کوین در ژانویه ۲۰۲۴ رقم خورد؛ زمانی که SEC برای اولین بار چندین ETF اسپات بیت کوین را به‌طور هم‌زمان تأیید کرد. پس از تصویب ETF بیت کوین، این رمز ارز بیش از گذشته وارد بازارهای مالی سنتی شد و سرمایه‌گذاران نهادی نیز دسترسی ساده‌تری به آن پیدا کردند. راه‌اندازی این صندوق‌ها نشان‌دهنده افزایش پذیرش ارزهای دیجیتال در سیستم مالی جهانی و گامی مهم در بلوغ بازار کریپتو بود.

ETF بیت کوین چگونه کار می‌کند؟

ETFهای بیت کوین مشابه سایر صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF) عمل می‌کنند، با این تفاوت که دارایی پایه آن‌ها بیت کوین است. این صندوق‌ها به دو شکل اصلی فعالیت می‌کنند: برخی به‌صورت اسپات (Spot) طراحی شده‌اند و مستقیماً بیت کوین واقعی را نگهداری می‌کنند، و برخی دیگر به‌صورت مبتنی بر قراردادهای آتی (Futures-based) فعالیت دارند و در قراردادهای آتی بیت کوین سرمایه‌گذاری می‌کنند.

در ETFهای اسپات، صندوق به میزان مشخصی بیت کوین خریداری و نزد متولیان نگهداری دارایی (Custodian) ذخیره می‌کند و ارزش واحدهای صندوق بر اساس ارزش خالص دارایی‌ها (NAV) و قیمت لحظه‌ای بیت کوین تعیین می‌شود. در مقابل، ETFهای آتی مستقیماً بیت کوین نگهداری نمی‌کنند، بلکه در قراردادهای آتی معامله‌شده در بازارهای مشتقه قانون‌مند سرمایه‌گذاری می‌کنند و قیمت آن‌ها تابع ارزش این قراردادها است.

واحدهای ETF بیت کوین مانند سهام شرکت‌ها در بورس معامله می‌شوند و سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق حساب کارگزاری خود، بدون نیاز به نگهداری مستقیم بیت کوین یا مدیریت کیف پول دیجیتال، در معرض نوسانات قیمت این دارایی قرار بگیرند.

در حال حاضر در سطح جهانی سه نوع ETF بیت کوین مورد تأیید وجود دارد:

• ETF اسپات بیت کوین
• ETF آتی بیت کوین
• ETF آتی بیت کوین اهرمی (Leveraged)

تاثیر ETF روی بیت کوین

راه‌اندازی ETF بیت کوین تأثیر قابل توجهی بر بازار این ارز دیجیتال داشته است. یکی از مهم‌ترین اثرات آن، افزایش ورود سرمایه‌گذاران نهادی به بازار بیت کوین است، زیرا ETFها امکان سرمایه‌گذاری در بیت کوین را از طریق یک ابزار مالی قانون‌مند و آشنا برای مؤسسات مالی فراهم می‌کنند. گزارش‌ها نشان می‌دهد پس از راه‌اندازی ETFهای بیت کوین، تعداد شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران حرفه‌ای که در این صندوق‌ها سرمایه‌گذاری کرده‌اند به‌طور قابل توجهی افزایش یافته و این موضوع می‌تواند بر روند قیمت بیت کوین و پذیرش آن در بازارهای مالی تأثیر بگذارد.

از سوی دیگر، ETFها باعث افزایش نقدشوندگی و ارتباط بیشتر بیت کوین با بازارهای مالی سنتی شده‌اند. برخی مطالعات نشان می‌دهد پس از تأیید ETFهای بیت کوین، نقش آن در سبد دارایی سرمایه‌گذاران تغییر کرده و حتی در فرایند کشف قیمت بازار نیز تأثیرگذار بوده است، به‌طوری که در بسیاری از مواقع معاملات ETFها سهم مهمی در تعیین قیمت بیت کوین داشته‌اند. همچنین ورود سرمایه‌های بزرگ از طریق این صندوق‌ها می‌تواند ساختار بازار و میزان نوسانات را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

مزایا و معایب ETF بیت کوین

سرمایه‌گذاری در ETFهای بیت کوین می‌تواند مزایای زیادی داشته باشد؛ برای مثال، سرمایه‌گذاران می‌توانند به‌راحتی در قراردادهای آتی بیت کوین سرمایه‌گذاری کنند، بدون اینکه لازم باشد مستقیماً ارز دیجیتال را نگهداری کنند یا خودشان اقدام به خرید قراردادهای آتی کنند. با این حال، سرمایه‌گذاری در ETFهای بیت کوین با ریسک‌هایی نیز همراه است که در جدول زیر بررسی می‌کنیم.

زمان تایید ETF بیت کوین

فرایند زمان تأیید ETF بیت کوین سال‌ها طول کشید و با درخواست‌های متعدد شرکت‌های سرمایه‌گذاری آغاز شد. نخستین گام مهم در این مسیر در سال ۲۰۲۱ برداشته شد؛ زمانی که اولین ETF مبتنی بر قراردادهای آتی بیت کوین با نام ProShares Bitcoin Strategy ETF در تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۲۱ در بورس آمریکا شروع به معامله کرد. این صندوق امکان دسترسی سرمایه‌گذاران به بازار بیت‌کوین را از طریق قراردادهای آتی فراهم کرد و نقطه عطفی در ورود ارزهای دیجیتال به بازارهای مالی سنتی محسوب می‌شد.

با این حال، مهم‌ترین تحول در تاریخ ETF بیت کوین در ژانویه ۲۰۲۴ رخ داد. در این زمان، کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا برای اولین بار چندین ETF اسپات بیت کوین را به‌طور هم‌زمان تأیید کرد. این زمان تأیید ETF بیت کوین در ۱۰ ژانویه ۲۰۲۴ انجام شد و باعث شد صندوق‌هایی که مستقیماً قیمت واقعی بیت کوین را دنبال می‌کنند وارد بازار شوند؛ رویدادی که بسیاری آن را نقطه عطفی در پذیرش گسترده بیت کوین در نظام مالی جهانی می‌دانند.

صندوق ETF بیت کوین

صندوق ETF بیت کوین نوعی صندوق سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس است که عملکرد قیمت بیت کوین را دنبال می‌کند و به سرمایه‌گذاران این امکان را می‌دهد بدون خرید مستقیم این ارز دیجیتال، در آن سرمایه‌گذاری کنند. به‌طور کلی، ETFها صندوق‌هایی هستند که ارزش آن‌ها به دارایی پایه وابسته است و مانند سهام در بورس معامله می‌شوند؛ به همین دلیل سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق حساب کارگزاری معمولی خود به آن‌ها دسترسی داشته باشند. این ویژگی باعث شده ETF بیت کوین راهی ساده‌تر و قانون‌مندتر برای ورود به بازار ارزهای دیجیتال باشد.

در سال‌های اخیر با افزایش تقاضا برای سرمایه‌گذاری در بیت کوین، این نوع صندوق‌ها اهمیت بیشتری پیدا کردند و در نهایت در ژانویه ۲۰۲۴ چندین ETF اسپات بیت کوین برای اولین بار در آمریکا تأیید شدند، اتفاقی که بسیاری از تحلیلگران آن را نقطه عطفی در پذیرش گسترده بیت کوین در بازارهای مالی سنتی می‌دانند. صندوق ETF بیت کوین به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهند به‌صورت غیرمستقیم مالک بخشی از بیت کوین موجود در صندوق باشند و از نوسانات قیمت آن بهره ببرند، بدون اینکه نیاز به نگهداری مستقیم این ارز دیجیتال داشته باشند.

آموزش خرید ETF بیت کوین (راهنمای گام‌به‌گام)

در ادامه آموزش نحوه خرید ETF بیت کوین را مطالعه می‌کنید:

1. انتخاب پلتفرم کارگزاری: اولین گام برای سرمایه‌گذاری در ETF بیت کوین، انتخاب یک پلتفرم کارگزاری معتبر است. چندین کارگزاری سنتی مانند Fidelity و Charles Schwab اکنون امکان دسترسی به ETFهای بیت کوین را فراهم کرده‌اند. بسیار مهم است که یک پلتفرم قابل اعتماد و تحت نظارت انتخاب کنید.
2. افتتاح حساب در کارگزاری: پس از انتخاب کارگزاری، باید یک حساب کاربری ایجاد کنید. معمولاً این فرایند شامل ارائه اطلاعات شخصی و مدارک هویتی است. برخی پلتفرم‌ها ممکن است از شما بخواهند پرسشنامه‌ای را تکمیل کنید تا مطمئن شوند سرمایه‌گذاری در ETF بیت کوین برای شما مناسب است.
3. تأمین سرمایه حساب: قبل از سرمایه‌گذاری، باید حساب کارگزاری خود را شارژ کنید. اکثر کارگزاری‌های معتبر امکان انتقال بانکی، کارت اعتباری و روش‌های پرداخت دیگر را پشتیبانی می‌کنند. توجه داشته باشید که برخی پلتفرم‌ها ممکن است بابت واریز وجه، کارمزد دریافت کنند، بنابراین حتماً شرایط و ضوابط را به‌دقت مطالعه کنید.
4. انتخاب ETF بیت کوین: پس از شارژ، می‌توانید ETF بیت کوین مورد نظر خود را انتخاب کنید. بررسی و تحقیق در مورد گزینه‌های مختلف، هزینه‌ها، نقدشوندگی و عملکرد صندوق‌ها اهمیت زیادی دارد تا تصمیم بهتری بگیرید.
5. ثبت سفارش: وقتی ETF مورد نظر را انتخاب کردید، می‌توانید سفارش خود را ثبت کنید. در این مرحله باید تعداد واحدهایی که می‌خواهید خریداری کرده و قیمت موردنظر خود را مشخص کنید.
6. نظارت بر سرمایه‌گذاری: سرمایه‌گذاری در ETF بیت کوین نیازمند پیگیری مداوم است تا از روند بازار و اخبار مرتبط با آن مطلع باشید و بتوانید تصمیمات به‌موقع بگیرید.

آیا ETF بیت کوین برای ایرانیان مناسب است؟

برای سرمایه‌گذاران ایرانی، تصمیم به سرمایه‌گذاری در ETFهای بیت کوین باید با احتیاط و توجه به شرایط قانونی و دسترسی صورت بگیرد. در حال حاضر این صندوق‌ها عمدتاً در بورس‌های خارجی، به‌ویژه در آمریکا و کانادا، قابل معامله هستند و دسترسی مستقیم به آن‌ها برای سرمایه‌گذاران ساکن ایران با محدودیت‌هایی همراه است. زیرا بسیاری از کارگزاری‌های بین‌المللی برای کاربران ایرانی شرایط خاصی تعیین می‌کنند و ممکن است دسترسی به این ابزار بدون داشتن حساب و احراز هویت دشوار باشد. همچنین در برخی مناطق نظارتی مشابه اروپا، ETFهای بیت کوین به‌صورت مستقیم برای سرمایه‌گذاران خرد قابل دسترس نیستند و به‌جای آن ابزارهای دیگری مانند ETN ارائه می‌شود.

از سوی دیگر، در ایران هنوز چارچوب قانونی کاملاً مشخص و عمومی برای خرید و فروش ETFهای بیت کوین در بورس داخلی وجود ندارد، هرچند گزارش‌هایی از بررسی و تلاش برای راه‌اندازی صندوق‌های مشابه در بورس ایران منتشر شده است که می‌تواند در آینده دسترسی را آسان‌تر کند. به‌علاوه، قوانین مربوط به رمزارزها در ایران در حال تغییر است و فعالیت با ارزهای دیجیتال از نظر پرداخت و انتقال در داخل کشور با محدودیت‌هایی روبه‌رو بوده است. بنابراین، برای ایرانیان، قبل از سرمایه‌گذاری در ETF بیت کوین مهم است که وضعیت قانونی، راه‌های دسترسی، هزینه‌ها و ریسک‌های مرتبط با چنین سرمایه‌گذاری‌هایی را به‌دقت بررسی کنند.

کلام پایانی

ETF بیت کوین ابزار نوینی است که سرمایه‌گذاری در بیت کوین را ساده‌تر، امن‌تر و قانون‌مندتر می‌کند. این صندوق‌ها به سرمایه‌گذاران امکان می‌دهند بدون نیاز به خرید و نگهداری مستقیم بیت کوین، در معرض نوسانات قیمت این دارایی دیجیتال قرار بگیرند. انواع مختلف ETF، شامل اسپات، آتی و آتی اهرمی، هر یک ویژگی‌ها و ریسک‌های خاص خود را دارند و می‌توانند برای اهداف سرمایه‌گذاری متفاوت مناسب باشند.

مزیت اصلی ETF بیت کوین، دسترسی آسان، مدیریت حرفه‌ای و امکان تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری است، در حالی که ریسک‌هایی مانند نوسانات شدید قیمت، ریسک‌های مقرراتی، اختلاف عملکرد با قیمت لحظه‌ای و محدودیت دسترسی در برخی کشورها همچنان وجود دارد. با توجه به رشد پذیرش نهادی بیت کوین و ورود آن به بازارهای مالی سنتی، ETFها نقش مهمی در بلوغ بازار ارزهای دیجیتال ایفا می‌کنند.