چگونه یک صرافی اسکم یا جعلی را شناسایی کنیم؟

رئیس پلیس فتا در پاییز 1404 طی مصاحبه‌ای اعلام کرد تعداد پرونده‌های کلاهبرداری رمزارز در ایران از مرز 16 هزار مورد فراتر رفته که چند هزار میلیارد تومان خسارت را برای فعالان این بازار به‌بار آورده است. بخشی از کلاهبرداری‌های رمزارزی در ایران مربوط به صرافی‌های اسکم است که رسیدگی به پرونده‌های آن‌ها بعضا چند سال زمان می‌برد. موضوعی که خسارت‌های سنگین مالی و روانی را متوجه سرمایه‌گذاران می‌کند.

سوال مهم این است که آیا راهی برای شناسایی صرافی جعلی پیش از گرفتار شدن در دام این‌گونه پلتفرم‌ها وجود دارد؟ در ادامه مطلب حاضر، قصد داریم در تلاش برای پیداکردن پاسخ مناسب به این پرسش، نشانه‌های مهم و کاربردی برای شناسایی صرافی اسکم را معرفی کنیم.

نشانه‌های اصلی صرافی‌های اسکم

کریپتولند تنها یکی از چندین صرافی ارز دیجیتال کلاهبردار باقیمانده در حافظه جمعی فعالان بازار رمزارزها در ایران است. براساس اعلام سخنگوی قوه قضاییه، تنها در پرونده صرافی کریپتولند، مبلغ 42 میلیون دلار از 52 هزار کاربر کلاهبرداری صورت گرفت. تا به‌امروز بعد از گذشت حدود 3 سال، همچنان تعداد قابل‌توجهی از مالباختگان این صرافی جعلی، موفق به وصول مطالبات خود نشده‌اند. درحالی‌که متهم اصلی کلاهبرداری کریپتولند نیز از کشور متواری شده است.

شاید کلاهبردار دانستن یک صرافی بدون حکم قضایی صحیح نباشد؛‌ اما شما در جایگاه فعال بازار رمزارزها بیش از هر چیز، مسئول حفاظت از اصل سرمایه خود هستید. بنابراین بهتر است قبل از گرفتارشدن در دام صرافی‌های جعلی با نشانه‌های کلاهبرداری احتمالی آن‌ها آشنا شوید. در ادامه 14 نشانه شناسایی صرافی اسکم را معرفی می‌کنیم.

وعده سود تضمینی؛ اولین زنگ خطر

صرافی ارز دیجیتال تنها یک بستری برای خرید و فروش رمزارزها است؛ بنابراین در حالت استاندارد صرافی هیچ نفعی در سود و زیان کاربران خود ندارد. این موضوع در قوانین و مقررات بسیاری از صرافی‌های ارز دیجیتال معتبر ذکر می‌شود. اگر به‌هر دلیل، در تبلیغات یک صرافی ارز دیجیتال با وعده‌های نظیر کسب سود به‌صورت تضمین‌شده مواجه شدید، به احتمال بسیار زیاد با پروژه کلاهبرداری روبه‌رو هستید.

نداشتن اطلاعات شفاف درباره تیم و شرکت

همه صرافی‌های ارز دیجیتال معتبر در ایران به‌صورت شرکت رسمی در کشور ثبت شده‌اند. صرافی‌ها باید با رعایت اصل شفافیت، اطلاعات شرکت ثبت‌شده خود را در اختیار کاربران بگذارند. شما می‌توانید با بررسی اطلاعات شرکت ثبت‌شده در روزنامه رسمی، اطلاعات مربوط به هویت مدیران و محل فعالیت صرافی‌ها را به‌راحتی مشاهده کنید. اگر به‌هر دلیل، یک صرافی ارز دیجیتال ایرانی اطلاعات مربوط به ثبت شرکت در اختیار کاربران قرار نداد، باید نسبت به سلامت فعالیت آن تردید داشته باشید.

در خصوص صرافی‌های خارجی، شرایط برای شناسایی صرافی اسکم از طریق اطلاعات ثبت شرکت و تیم مدیریت پیچیده‌تر است. بسیاری از صرافی‌های معتبر خارجی به‌دلیل محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها به ایرانیان خدمات ارائه نمی‌دهند. در بین صرافی‌های خارجی که با ایرانیان همکاری می‌کنند، تنها برخی به‌صورت شرکت رسمی ثبت شده‌اند.

تجربه کارشناسان ایران بروکر نشان می‌دهد ثبت شرکت بسیاری از این صرافی‌ها در کشورهای با قوانین نه‌چندان سخت‌گیرانه در قبال تحریم‌ها مانند سیشل و سنت وینسنت و گرنادین‌ها صورت گرفته است. به‌همین دلیل، حتی در صورت ثبت شرکت صرافی در این کشورها نمی‌توان به‌راحتی نسبت به معتبربودن آن‌ها اظهار نظر کرد.

بررسی اطلاعات هویتی مدیرعامل و تیم توسعه‌دهنده صرافی‌های خارجی نیز مهم است. هر چند امکان دسترسی به اطلاعات هویتی تیم مدیریت برخی از صرافی‌ها وجود ندارد.

دامنه و وب‌سایت مشکوک صرافی

گاهی اوقات برخی از صرافی‌های ارز دیجیتال در طول فعالیت خود اقدام به ریبرندینگ می‌کنند. در این فرایند ممکن است صرافی فعالیت خود را در دامنه اینترنتی جدید دنبال کند که امری طبیعی است. اما درصورتی‌که یک صرافی دائم در حال تغییر دامنه اینترنتی خود باشد، باید نسبت به سلامت فعالیت آن تردید داشته باشید.

یکی از راه‌های شناسایی صرافی جعلی بررسی سابقه دامنه اینترنتی پلتفرم‌های مختلف است. اگر مدت زمان کوتاهی از ثبت دامنه اینترنتی یک صرافی گذشته باشد، باید در اعتمادکردن به آن بیشتر احتیاط کنید. شما می‌توانید با استفاده از سایت whois، تاریخ ثبت و انقضای دامنه‌های اینترنتی صرافی‌ها را مشاهده کنید.

بررسی مجوزها و رگولاتوری صرافی

بانک مرکزی متولی اصلی قانون‌گذاری و نظارت بر فعالیت صرافی‌های ارز دیجیتال در ایران است؛‌ اما متأسفانه تاکنون هیچ مجوزی توسط بانک مرکزی برای فعالیت صرافی‌های ارز دیجیتال در ایران صادر نشده است.

در کنار بانک مرکزی، نهادهای دیگری نیز وجود دارند که برای نظارت و سامان‌دهی فعالیت صرافی‌های ارز دیجیتال نقش آفرینی می‌کنند که عبارت‌اند از:

• سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور
• انجمن فین تک
• انجمن بلاک چین ایران
• مجوز شرکت دانش بنیان از معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری

شما می‌توانید از طریق سایت اختصاصی هر یک از نهادهای فوق، صرافی‌های ارز دیجیتال دارای مجوز را استعلام بگیرید.

در خصوص صرافی‌های خارجی، معمولا کمتر پلتفرم ارائه‌دهنده خدمات به کاربران ایرانی وجود دارد که تحت نظارت رگولاتوری معتبر فعالیت کند. برخی از این صرافی‌های خارجی، مجوز ارائه خدمات پولی یا MSB را در آمریکا دریافت کرده‌اند. فراموش نکنید تحریم‌های بین‌المللی مانع از آن می‌شود که صرافی‌های فعال تحت رگوله‌های معتبر به ایران خدمات ارائه دهند.

حجم معاملات و نقدینگی غیرواقعی

در ایران، متأسفانه سازوکار شفاف و قابل اعتماد برای رصد حجم معاملات و نقدینگی صرافی‌ها وجود ندارد. برخی از صرافی‌ها به‌صورت داوطلبانه حجم معاملات روزانه بازارهای اسپات و مارجین جفت ارزهای معاملاتی مختلف را در معرض دید کاربران قرار می‌دهند. البته نمی‌توان با قطعیت داده‌های ارائه‌شده صرافی‌ها را تأیید کرد؛ اما پیشنهاد می‌کنیم اطلاعات حجم معاملات صرافی‌های مختلف را با یکدیگر مقایسه کنید. گاهی اوقات تناقض‌های معناداری در داده‌های برخی از صرافی‌ها دیده می‌شود که در شناسایی صرافی جعلی به‌کار می‌آیند.

شما می‌توانید برای شناسایی صرافی اسکم خارجی روی حجم معاملات پلتفرم‌های مختلف تمرکز کنید. دو سایت کوین مارکت کپ و کوین گکو، مراجع معتبر در زمینه مقایسه حجم معاملات روزانه اسپات و فیوچرز صرافی‌های ارز دیجیتال به‌شمار می‌روند. اگر اطلاعات حجم معاملات یک صرافی در مقایسه صرافی‌های لیست‌شده در کوین مارکت کپ و کوین گکو منطقی نباشد، باید نسبت به کلاهبرداری احتمالی آن حساس باشید.

اگر یک صرافی رتبه پایین در کوین مارکت کپ داشته باشد، شاید نتوان آن را به‌عنوان کلاهبردار معرفی کرد؛ اما قطعا در شمار صرافی‌های معتبر و قابل اعتماد نیز قرار نمی‌گیرد.

کارمزدهای غیرمنطقی و پنهان

مقایسه نرخ کارمزد چند صرافی شناخته شده به شما کمک می‌کند تا محدوده منطقی کارمزد معاملات را در اکوسیستم صرافی‌های ارز دیجیتال بشناسید. اگر نرخ کارمزد در یک صرافی فاصله معناداری با بازه منطقی کارمزد معاملات عموم پلتفرم‌ها داشت، باید با دقت و احتیاط بیشتر فعالیت آن را بررسی کنید. در جدول زیر، رایج‌ترین محدوده کارمزده معاملات صرافی‌های ایرانی و خارجی را مشاهده می‌کنید.

گاهی اوقات صرافی‌های اسکم با تبلیغ کارمزدهای صفر یا ناچیز، به‌دنبال فریب کاربران ناآگاه هستند. همچنین باید نسبت به موضوع کارمزدهای پنهان در صرافی‌ها نیز حساس باشید. برخی از صرافی‌ها علی‌رغم تبلیغ کارمزد صفر، هزینه‌های پنهان قابل‌توجهی را به کاربران تحمیل می‌کنند.

مشکل در برداشت دارایی‌ها

یکی از پرچم‌های قرمز در شناسایی صرافی اسکم بررسی سازوکار تسویه حساب ریالی و رمزارزی است. برخی از چارچوب‌های قانونی در تسویه ریالی و رمزارزی در صرافی‌های ایرانی توسط نهادهای ناظر مانند پلیس فتا تعیین می‌شوند. به‌عنوان مثال، براساس ابلاغ پلیس فتا پس از اولین واریز ریالی، درخواست‌های برداشت ریالی و رمزارزی با فاصله 72 ساعت پردازش می‌شود.

در مقابل، بعضی دیگر از قوانین و مقررات صرافی‌ها در این زمینه کاملا اختصاصی هستند. به‌عنوان مثال، ممکن است سقف برداشت روزانه یک صرافی 50 میلیون تومان باشد. درحالی‌که صرافی دیگر، سقف برداشت تا بیش از 200 میلیون تومان در نظر بگیرد. پیشنهاد می‌کنیم حتما قبل از ثبت نام در هر صرافی، قوانین و مقررات برداشت ریالی و رمزارزی آن را مطالعه و با سایر صرافی‌ها مقایسه کنید. اگر قانون نامتعارف در این زمینه در یک صرافی مشاهده کردید، بهتر است از انتخاب آن صرف نظر کنید.

همچنین بررسی نظرات کاربران یک صرافی در خصوص روند تسویه حساب ریالی و رمزارزی بسیار مهم است. اگر کاربران زیادی نسبت به تأخیر طولانی مدت و محدودیت‌های غیرعادی در برداشت دارایی‌ها در یک صرافی شاکی باشند، باید در انتخاب آن تجدید نظر کنید.

در حالت طبیعی اگر برداشت ریالی و رمزارزی در یک صرافی داخلی بیش از یک روز کاری زمان برد، بهتر است به فکر جایگزین مناسب برای آن باشید. همچنین در صرافی‌های خارجی معتبر نیز تمام درخواست‌های برداشت رمزارز باید نهایتا ظرف چند ساعت پردازش شوند.

پشتیبانی ضعیف یا جعلی صرافی

هیچ صرافی متمرکز معتبری را نمی‌توان یافت که خدمات پشتیبانی باکیفیت به کاربران خود ارائه ندهد. بسیاری از صرافی‌ها چند راه برای ارتباط با پشتیبانی در نظر می‌گیرند که رایج‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• چت آنلاین
• تیکت حساب کاربری
• تلفن
• ایمیل

معمولا ساده‌ترین و سریع‌ترین راه برای ارتباط با پشتیبانی صرافی‌ها استفاده از سرویس چت آنلاین است که اغلب به‌صورت شبانه‌روزی در دسترس کاربران قرار دارد و فاصله پاسخ‌گویی در قالب آن تنها چند دقیقه است. اگر فاصله زمانی پاسخ‌گویی پشتیبانی در یک صرافی زیاد بود و پشتیبانی با ادبیات مناسب جواب‌گو نبود یا حتی پاسخ دقیق به سوالات کاربران ارائه نداد، بهتر است به‌دنبال صرافی‌های جایگزین باشید.

یکی از شگردهای صرافی‌های اسکم، ارائه خدمات پشتیبانی با استفاده از چت بات‌های هوش مصنوعی است. در این حالت، هیچ اپراتور انسانی پاسخ‌گوی سوالات کاربران نیست. نباید فریب سرعت پاسخ‌گویی چت بات‌های هوش مصنوعی را بخورید؛ چراکه در بسیاری از مواقع این ربات‌ها قادر به ارائه پاسخ مناسب به سوالات کاربران نیستند.   

تبلیغات اغراق‌آمیز در شبکه‌های اجتماعی

تبلیغات یکی از اصول بازاریابی برای جذب کاربر توسط صرافی‌های ارز دیجیتال است. گاهی اوقات می‌توان از رصد تبلیغات غیرعادی برای شناسایی صرافی جعلی استفاده کرد.

موضوعاتی مانند تخفیف در کارمزد خرید و فروش ارز دیجیتال، بونوس یا اعتبار معاملاتی و قرعه‌کشی برای پرداخت جایزه در شمار رایج‌ترین تبلیغات صرافی‌های ارز دیجیتال قرار دارند. اگر نشانه‌ای از خدمات غیرعادی در تبلیغات صرافی‌های ارز دیجیتال مشاهده کردید، موضوع را بادقت بیشتری پیگیری کنید. در بسیاری از اوقات، تبلیغات اغراق‌آمیز تنها ترفندی برای جذب سرمایه کاربران توسط صرافی‌های غیرمعتبر هستند.

استفاده از نام و برند صرافی‌های معتبر

با کمی تحقیق و بررسی در اکوسیستم ارزهای دیجیتال می‌توانید تعدادی از محبوب‌ترین صرافی‌ها را بین کاربران شناسایی کنید. گاهی اوقات کلاهبرداران با سوءاستفاده از برند صرافی‌های معتبر قصد فریب معامله‌گران تازه‌کار را دارند. در این حالت، معمولا از اسامی یا دامنه‌های اینترنتی شبیه به صرافی‌های معتبر استفاده می‌کنند. حتما قبل از ثبت نام در هر صرافی لازم است این موضوع را به‌دقت بررسی کنید.

در برخی موارد کلاهبرداران از این شیوه برای حملات فیشینگ استفاده می‌کنند. به‌طوری‌که سایت‌ها یا اپلیکیشن‌های جعلی با طراحی کاملا مشابه صرافی‌های معتبر به‌وجود می‌آورند. سپس از راه‌های مختلف مانند ارسال لینک‌های آلوده در قالب پیامک یا ایمیل به کاربران، اطلاعات خصوصی مانند نام کاربری و رمز عبور آن‌ها را به‌دست می‌آورند. در ادامه با استفاده از این اطلاعات اقدام به جابه‌جایی دارایی کاربران در صرافی‌ها می‌کنند.

فعال‌سازی تنظیمات امنیتی مانند احراز دو عاملی، کد آنتی فیشینگ و لیست سفید کیف پول‌ها در صرافی‌های ارز دیجیتال برای در امان‌ماندن از این شیوه‌های کلاهبرداری ضروری است.

بررسی نظرات کاربران و ریویوها

بررسی نظرات کاربران درباره صرافی‌ها نکات ارزشمند زیادی را در اختیار شما می‌گذارد. به‌طوری‌که بعد از مطالعه نظرات سایر کاربران می‌توانید به تصویر دقیق‌تری از فاصله بین حرف تا عمل صرافی‌ها برسید.

نکته مهم این است که باید حتما نقدها و نظرات را از منابع معتبر بخوانید. ضمن اینکه نباید تنها به چند کامنت بسنده کنید. بلکه لازم است مجموعه‌ای از نظرات را به دقت مطالعه کنید. در این صورت امکان دستیابی به جمع‌بندی بهتر فراهم می‌شود.

برخی از سایت‌ها مانند ایران بروکر در زمینه معرفی صرافی‌های مشکوک به کلاهبرداری فعالیت می‌کنند. دنبال‌کردن مطالب این سایت‌ها نیز در شناسایی صرافی اسکم مفید است.

تست صرافی با سرمایه کم

بعد از انتخاب یک صرافی، پیشنهاد می‌کنیم به یکباره سرمایه زیادی را به آن واریز نکنید. بهتر است با سرمایه اندک فعالیت خود را در یک صرافی آغاز کنید. به این ترتیب می‌توانید به قضاوت شخصی مناسب از عملکرد بخش‌های مختلف صرافی برسید. به‌مرور زمان پس از رضایت نسبی از کیفیت خدمات صرافی می‌توانید سرمایه خود را افزایش دهید. به‌عنوان یک توصیه مهم، پیشنهاد می‌کنیم به هیچ وجه از صرافی‌های ارز دیجیتال برای نگهداری دارایی استفاده نکنید. بلکه ارزهای دیجیتال خود را به کیف پول شخصی انتقال دهید.

کندل سازی فیک

یکی از اقدامات مخرب بعضی از صرافی‌های ارز دیجیتال، کندل سازی فیک در نمودار قیمت برخی از دارایی‌ها است. کندل‌سازی فیک نوعی دستکاری قیمت ارزهای دیجیتال است که به‌خصوص در معاملات فیوچرز باعث لیکوییدشدن بسیاری از پوزیشن‌های معاملاتی می‌شود. تشخیص انجام این دست اقدامات آسان نیست و نیاز به دقت و صرف زمان زیاد توسط معامله‌گران دارد.

مقایسه نمودار قیمت جفت ارزهای معاملاتی در صرافی‌های مختلف کمک می‌کند تا کندل‌سازی‌های فیک را در یک پلتفرم مشکوک شناسایی کنید.

ارائه شماره حساب یا کارت بانکی به نام شخص حقیقی

هیچ صرافی ارز دیجیتال قانونی در ایران مجاز به ارائه شماره حساب یا کارت متعلق به اشخاص حقیقی برای واریز ریالی نیست. بلکه باید اطلاعات حساب بانکی متعلق به شرکت ثبت‌شده صرافی در اختیار کاربران قرار بگیرد. اگر در یک صرافی ایرانی، شماره کارت یا حساب بانکی به نام شخص حقیقی به شما ارائه شد، باید نسبت به کلاهبرداری احتمالی آن مشکوک شوید.

نکات مهم برای کاربران ایرانی در انتخاب صرافی

در این بخش، فهرستی از نکات مهم که در انتخاب صرافی‌های ارز دیجیتال باید مد نظر قرار دهید را ارائه می‌کنیم:

• صرافی‌های ایرانی باید به‌صورت شرکت رسمی در کشور ثبت شده باشند.
• ثبت نام در صرافی‌های خارجی بدون مشخص بودن هویت تیم مدیریت، شرکت ثبت‌شده و محل فعالیت پرریسک است.
• اگر صرافی خارجی، ایران را در لیست کشورهای ممنوعه خود قرار داده باشد، ریسک فعالیت در آن بسیار زیاد است.
• قوانین و مقررات صرافی‌ها را پیش از ثبت نام به‌دقت مطالعه کنید.
• اگر یک صرافی سابقه مشکلات امنیتی مانند هک، دارد، بهتر است به‌دنبال جایگزین برای آن باشید.
• در انتخاب صرافی‌های خارجی به‌سراغ پلتفرم‌هایی بروید که سرویس اثبات ذخایر ارائه می‌دهند.
• کارمزد معاملات صرافی‌های ارز دیجیتال را با یکدیگر مقایسه کنید.
• نرخ‌های لحظه‌ای خرید و فروش ارزهای دیجیتال را در صرافی‌های مختلف مقایسه کنید.
• هرچه سابقه فعالیت یک صرافی در بازار ارز دیجیتال بیشتر باشد، اعتبار بالاتری دارد.
• حتما با پشتیبانی صرافی ارتباط بگیرید تا از کیفیت مناسب خدمات آن مطمئن شوید.
• در انتخاب صرافی‌های ایرانی به‌سراغ پلتفرم‌هایی بروید که از روش‌های متنوع واریز ریالی پشتیبانی می‌کنند.
• کیفیت رابط کاربری سایت و اپلیکیشن موبایل صرافی را بررسی کنید تا سهولت کار با آن مطمئن شوید.

کلام پایانی | شناسایی صرافی جعلی

پیداکردن یک صرافی ارز دیجیتال ایده‌آل که تمام استانداردهای موردنیاز معامله‌گران را داشته باشد، کار آسانی نیست. شما نباید چشم بسته به هر پلتفرم مدعی فعالیت در زمینه خرید و فروش ارز دیجیتال اعتماد کنید. بررسی سابقه فعالیت، حجم معاملات، اطلاعات شرکت ثبت‌شده و تیم مدیریت، کیفیت خدمات پشتیبانی، مطابقت فعالیت با چارچوب‌های قانونی، شفافیت در قوانین و مقررات، نظرات سایر کاربران، امکانات امنیتی و سرعت تسویه ریالی و رمزارزی در شناسایی صرافی اسکم به‌شما کمک می‌کند.

به‌نظر شما چه راه‌های دیگری برای شناسایی صرافی جعلی در بازار ارز دیجیتال وجود دارد؟