صرافی P2P چیست و چه ویژگی هایی دارد؟

تاکنون به این موضوع فکر کردید که چگونه می‌توانید کنترل بیشتری روی جزئیات خرید و فروش ارز دیجیتال در صرافی‌ها داشته باشید؟ مثلا درباره قیمت معامله با طرف دیگر مذاکره کنید تا به توافق برسید یا گزینه‌های مختلف برای پرداخت هزینه معامله در دسترس شما باشد. اگر شما هم دنبال فضای معاملاتی انعطاف‌پذیر برای خرید و فروش ارز دیجیتال هستید، صرافی P2P یکی از گزینه‌های پیش رویتان است. در ادامه بررسی می‌کنیم منظور از صرافی P2P چیست و چگونه می‌توان در این پلتفرم به خرید و فروش ارز دیجیتال پرداخت؟

صرافی P2P چیست؟

یک بازار آنلاین را در نظر بگیرید که زیرساخت لازم را برای ارتباط خریداران و فروشندگان فراهم می‌کند. هر یک از فروشندگان در این بازار، غرفه مجازی اختصاصی خود را دارند و کالاها و خدمات خود را عرضه می‌کنند. خریداران نیز با جستجو در محیط این بازار آنلاین، کالای مد نظر خود را می‌یابند. معمولا خریداران برای دستیابی به توافق بر سر قیمت کالا با فروشندگان مذاکره می‌کنند. پس از دستیابی به توافق، هزینه خرید کالا را به صورت آنلاین می‌پردازند. گردانندگان بازار، نقش واسطه برای تضمین انجام این معامله را ایفا می‌کنند.

صرافی P2P در بازار ارز دیجیتال ماهیت مشابه بازار آنلاین در مثال فوق را دارد. خریداران و فروشندگان رمزارزها می‌توانند در بستر یک صرافی همتا به همتا به‌صورت مستقیم با یکدیگر وارد معامله ارز دیجیتال شوند. P2P مخفف عبارت Peer to Peer به‌معنی همتا‌به‌همتا است. صرافی P2P علاوه بر ارائه بستر ارتباط خریداران و فروشندگان رمزارزها، تضمین می‌کنند که اولا امنیت تراکنش در معاملات حفظ شود و در کنار آن هر دو طرف معامله به تعهدات خود عمل کنند.

نحوه عملکرد صرافی P2P

فرایند معامله ارزهای دیجیتال در صرافی P2P به صورت زیر است:.

1. ثبت سفارش توسط خریدار یا فروشنده

صرافی P2P بستر ثبت سفارش خرید یا فروش ارز دیجیتال را ارائه می‌دهد. در واقع، خریداران و فروشندگان می‌توانند در قالب یک آگهی، سفارش مدنظر خود برای معامله ارز دیجیتال را در صرافی ثبت کنند. در قالب این ثبت سفارش، شرایط معامله مانند نوع و مقدار ارز دیجیتال، قیمت پیشنهادی انجام معامله و روش تسویه حساب مشخص می‌شود.

2. بررسی و انتخاب آگهی توسط کاربران

تمام آگهی‌های خرید و فروش صرافی P2P معمولا در معرض دید کاربران قرار می‌گیرند. البته ممکن است بعضی از صرافی‌ها، امکانات ویژه‌ای برای شخصی‌سازی آگهی‌ها ارائه دهند. به‌طوری‌که آگهی فقط برای یک یا چند کاربر مشخص شده توسط سفارش‌گذار به نمایش در می‌آید.

کاربران صرافی با استفاده از ابزارهای فیلتر ارائه شده به جستجو در بین آگهی‌های فعال در صرافی P2P می‌پردازند. معمولا صرافی‌ها امکان گفتگو بین کاربران را فراهم می‌کنند تا امکان دستیابی به توافق برای انجام معامله فراهم شود. مثلا کاربران می‌توانند پیشنهادات قیمت خود برای خرید یا فروش را مطرح کنند.

3. ضمانت و تأیید انجام معامله توسط صرافی

پس از دستیابی به توافق، نوبت به احراز شرایط ضمانت انجام معامله می‌رسد. هر صرافی P2P سازوکار اختصاصی خود را برای تضمین اجرای دقیق معاملات دارد. مثلا فروشنده ارز دیجیتال باید رمزارز را به کیف پول اعلام شده توسط صرافی واریز کند. صرافی دارایی واریز شده را نزد خود امانت نگه می‌دارد تا خریدار، هزینه معامله و کارمزد را به طور کامل بپردازد. سپس صرافی صحت معامله را تأیید می‌کند و ارز دیجیتال به کیف پول خریدار واریز می‌شود.

در برخی از صرافی‌های P2P فرایند ضمانت و تأیید انجام معامله به‌صورت دستی توسط اپراتورهای انسانی انجام می‌شود. این صرافی‌ها ماهیت متمرکز دارند. در مقابل، برخی از صرافی‌های P2P نیز به صورت غیرمتمرکز فعالیت دارند. به‌طوری‌که فرایند ضمانت و تأیید انجام معاملات با استفاده از قرارداد هوشمند انجام می‌شود.

مزایا و معایب صرافی P2P چیست؟

تا اینجا بررسی کردیم که منظور از صرافی P2P چیست و نحوه خرید و فروش ارز دیجیتال در این نوع صرافی‌ها چگونه است. در جدول زیر، به بررسی تعدادی از مهم‌ترین مزایا و معایب صرافی‌های P2P می‌پردازیم.

مزایای صرافی P2P	معایب صرافی P2P
معامله‌گران در صرافی P2P آزادی عمل بیشتری برای خرید و فروش ارز دیجیتال (امکان تعیین قیمت، روش تسویه حساب، طرف معامله) دارند.	معمولا نقدینگی بازارهای P2P در مقایسه با بازارهای معاملات اسپات با دفترچه سفارش کمتر است.
گزینه‌های در دسترس برای انتخاب روش تسویه حساب در معاملات P2P بیشتر است. (امکان تسویه با انواع ارزهای دیجیتال و فیات / تسویه آنلاین یا حضوری / تسویه یکجا یا چند مرحله‌ای)	اجرای معاملات در صرافی P2P معمولا زمان‌بر است. اهمیت این موضوع برای معاملات با حجم بالا پیچیده‌تر می‌شود.
امکان گفتگو و مذاکره خریدار و فروشنده برای دستیابی به توافق بر سر جزئیات معامله فراهم است.	ریسک کلاهبرداری در برخی از صرافی‌های P2P غیرمعتبر وجود دارد.
نرخ کارمزد معامله در صرافی P2P معمولا کمتر از سایر روش‌های خرید و فروش ارز دیجیتال است.	بسیاری از صرافی‌های P2P خارجی برای فعالیت کاربران ایرانی محدودیت اعمال می‌کنند.
دخالت صرافی در تعیین قیمت معاملات ارز دیحیتال در بازار P2P کاملا از بین می‌رود.	سرویس معاملات P2P در بسیاری از صرافی‌های خارجی تنها پس از احراز هویت فعال می‌شود.
معامله‌گران P2P با مشکلاتی مانند لغزش قیمت ارزهای دیجیتال روبه‌رو نمی‌شوند.	بسیاری از روش‌های پرداخت در معاملات P2P صرافی‌های خارجی در دسترس ایرانیان قرار ندارند.

چگونه یک صرافی P2P مناسب انتخاب کنیم؟

تعداد صرافی‌های P2P در مقایسه با صرافی‌های ارائه‌دهنده بستر خرید و فروش ارز دیجیتال با دفترچه سفارش کمتر است. در عین حال، نباید چشم بسته به هر صرافی مدعی ارائه خدمات P2P اعتماد کنید. توجه به نکات زیر برای انتخاب بهترین صرافی P2P به شما کمک می‌کند:‌

قوانین و مقررات صرافی را مطالعه کنید تا مطمئن شوید محدودیت خاصی برای ارائه خدمات به ایرانیان ندارد.
به سراغ صرافی‌های P2P باسابقه با تعداد کاربران زیاد بروید تا به بازار با سطح نقدینگی بیشتر دسترسی داشته باشید.
سازوکارهای صرافی برای تضمین امنیت و جلوگیری از کلاهبرداری را به دقت ارزیابی کنید.
هرچه تعداد ارزها و بلاک‌چین‌های تحت پشتیبانی صرافی بیشتر باشد، دست شما برای معامله رمزارزها بازتر می‌شود.
صرافی را انتخاب کنید که از روش‌های متنوع تسویه حساب (ارزهای دیجیتال و فیات) پشتیبانی کند.
کارمزد معامله P2P در صرافی‌های مختلف را با هم مقایسه کنید.
صرافی P2P استاندارد باید خدمات پشتیبانی تمام وقت به کاربران ارائه دهد.

بهترین صرافی های P2P ایرانی و خارجی

کارشناسان ایران بروکر در جستجوی صرافی های P2P ایرانی، ده‌ها پلتفرم فعال در سطح کشور را بررسی کردند. نتیجه بررسی انجام شده نشان می‌دهد تا زمان نگارش این مطلب (بهمن ماه 1404)، تنها یک پلتفرم یعنی صرافی بیدارز خدمات معامله P2P ارزهای دیجیتال را در ایران ارائه می‌دهد. البته در حال حاضر تنها پنج آگهی فعال در سرویس P2P این صرافی وجود دارد.

شرایط درباره صرافی‌های خارجی کاملا متفاوت است و پلتفرم‌های بیشتری را می‌توان یافت که از معاملات P2P پشتیبانی می‌کنند. نکته مهم این است که بسیاری از صرافی‌های خارجی ارائه دهنده خدمات P2P کاربران ایرانی را در لیست تحریم خود قرار داده‌اند. از بین صرافی‌های خارجی که به ایرانیان خدمات می‌دهند، پلتفرم‌های زیر سرویس معامله P2P رمزارزها را دارند:

ثبت نام در کوینکس

نقد و بررسی کوینکس

کارمزد معاملات در صرافی‌های P2P

در معاملات P2P، صرافی عملاً نقش واسطه نگه‌دارنده دارایی (Escrow) را ایفا می‌کند؛ یعنی هنگام ثبت سفارش فروش، دارایی دیجیتال فروشنده به‌صورت موقت در حساب امانی صرافی قفل می‌شود تا خریدار پرداخت خارج از پلتفرم (مثلاً انتقال بانکی) را انجام دهد. پس از تأیید پرداخت توسط فروشنده، صرافی دارایی را از حالت امانی آزاد کرده و به کیف پول خریدار منتقل می‌کند. بنابراین کارمزد P2P معمولاً بابت تسهیل معامله و تأمین امنیت تسویه دریافت می‌شود، نه بابت اجرای سفارش در دفتر سفارشات (Order Book) مانند بازار اسپات.

مدل دریافت کارمزد در P2P می‌تواند متفاوت باشد. برخی صرافی‌ها برای جذب کاربر، کارمزدی از طرفین معامله دریافت نمی‌کنند و درآمد خود را از سایر بخش‌ها تأمین می‌کنند؛ برخی دیگر درصد ثابتی از مبلغ معامله را از فروشنده، خریدار یا هر دو طرف کسر می‌کنند. در بعضی پلتفرم‌ها نرخ کارمزد بر اساس حجم سفارش، ارز انتخابی، روش پرداخت یا سطح کاربری تعیین می‌شود. در نتیجه، سازوکار کارمزد در P2P بیشتر به سیاست تجاری صرافی و مدل مدیریت ریسک آن بستگی دارد تا یک فرمول ثابت و یکسان در همه پلتفرم‌ها. در بین چهار صرافی معرفی شده در بخش قبلی، کوینکس و ایکس تی کارمزدی برای خرید و فروش در بخش P2P از معامله‌گران دریافت نمی‌کنند.

ثبت نام در ایکس تی

نقد و بررسی ایکس تی

براساس استعلام از پشتیبانی ال بانک، نرخ کارمزد معامله P2P در این صرافی براساس جزئیات سفارش تعیین می‌شود و نرخ مشخص ندارد.

ثبت نام در ال بانک

نقد و بررسی ال بانک

همچنین کارمزد معامله P2P در صرافی بیدارز در حال حاضر برابر با 0.5 درصد است که از هر دو طرف معامله دریافت می‌شود.

بررسی امنیت صرافی های P2P

باتوجه‌به اینکه معامله در صرافی P2P به‌صورت مستقیم بین خریدار و فروشنده انجام می‌شود، بنابراین فراهم کردن بستر امن از سوی صرافی برای تضمین پرداخت هزینه تراکنش‌ها بدون ریسک ضروری است.

رایج‌ترین روش مورد استفاده صرافی های P2P ایران و خارج از کشور، سرویس امانی (Escrow) است. در قالب این سرویس، ارز دیجیتال آگهی دهنده فروشنده توسط صرافی قفل می‌شود. انتقال رمزارز به خریدار تنها زمانی صورت می‌گیرد که پرداخت هزینه معامله انجام بگیرد و توسط فروشنده تأیید شود. این سازوکار تضمین می‌کند هر دو طرف به تعهدات خود در معامله عمل کنند.

بررسی کارشناسان ایران بروکر نشان می‌دهد بسیاری از صرافی‌های ارز دیجیتال خارجی، احراز هویت را به‌عنوان پیش شرط استفاده از سرویس P2P در نظر می‌گیرند. این موضوع درباره صرافی‌های کوینکس، ال بانک و ایکس تی نیز صدق می‌کند. هدف از این کار، ایجاد شفافیت در معاملات P2P و جلوگیری از فعالیت‌های مشکوک است.

در برخی از صرافی‌ها از سازوکار امتیازدهی برای رتبه‌بندی کاربران استفاده می‌شود. امتیاز براساس سوابق معاملاتی و نظرات سایر کاربران صورت می‌گیرد. به این ترتیب، امکان ارزیابی میزان عمل به تعهدات هر کاربر در صرافی P2P فراهم می‌شود. تیم پشتیبانی صرافی P2P نیز در مواقع بروز اختلاف بین خریدار و فروشنده در معاملات نقش داور را ایفا می‌کنند.

همه این اقدامات نمی‌تواند مانع از کلاهبرداری در معاملات P2P شود. مثلا فرض کنید خریدار، یک ریسد جعلی بابت پرداخت هزینه خرید ارز دیجیتال به فروشنده ارائه کند. اگر فروشنده بدون چک کردن حساب و تأیید عملیات واریز، معامله را تأیید کند، ارز دیجیتال خود را از دست می‌دهد در حالی‌که هیچ پولی به حساب او واریز نشده است.

روش‌های پرداخت در معاملات P2P

صرافی‌های P2P معمولا از روش‌های مختلف برای پرداخت هزینه معاملات پشتیبانی می‌کنند. بسیاری از روش‌ها در قالب پرداخت آنلاین با استفاده از کیف پول‌های الکترونیکی، نقل و انتقالات بانکی تعریف می‌شوند. در مقابل، بعضی از پلتفرم‌ها امکان پرداخت با استفاده از روش‌های آفلاین مانند تسویه حضوری یا نقدی را نیز فراهم می‌کنند. البته استفاده از این روش‌ها ریسک بسیار بیشتری دارد و خطر کلاهبرداری را در معامله با افراد ناشناس افزایش می‌دهد. تعدادی از صرافی‌های P2P نیز از پرداخت هزینه تراکنش‌ها در قالب ارز دیجیتال پشتیبانی می‌کنند.

تفاوت معاملات P2P و OTC چیست؟

در صرافی P2P شما به‌صورت مستقیم با سایر کاربران وارد معامله می‌شوید. این در حالی است که در صرافی OTC طرف دیگر معامله، پلتفرم است. در صرافی P2P گردانندگان پلتفرم هیچ نقشی در تأمین نقدینگی مورد نیاز برای انجام معاملات ندارند. اما در صرافی OTC به‌صورت مستقیم در تأمین نقدینگی برای معاملات نقش آفرینی می‌کند. همین موضوع باعث می‌شود که امکان انجام معاملات با حجم زیاد در صرافی‌های OTC معروف فراهم شود؛ اما صرافی‌های P2P معمولا برای معاملات خرد و متوسط مناسب هستند.

در صرافی‌های OTC خارجی معمولا قیمت انجام معامله بر اساس توافق خریدار و فروشنده تعیین می‌شود و از این حیث مشابه صرافی‌های P2P هستند؛ اما در صرافی‌های موسوم به فروشگاهی (OTC) ایرانی، نرخ خرید و فروش ارزهای دیجیتال توسط صرافی تعیین می‌شود. معاملات فروشگاهی در این صرافی‌ها معمولا به‌صورت آنی پردازش می‌شوند؛ اما نمی‌توان زمان‌بندی مشخص برای انجام معاملات P2P تعیین کرد.

کلام پایانی

صرافی P2P بستری برای خرید و فروش مستقیم ارز دیجیتال توسط معامله‌گران است. این شیوه معامله معمولا کارمزد پایین‌تر نسبت به سایر روش‌ها دارد. امکان گفتگو بین خریدار و فروشنده برای دستیابی به توافق بر سر جزئیات معامله مانند قیمت، مقدار ارز و روش پرداخت فراهم است. صرافی P2P نیز نقش ضامن برای ایفای تعهدات دو طرف معامله همتا‌به‌همتا را ایفا می‌کند. اگر تجربه معامله در صرافی‌های P2P را دارید، نظرات خود را در این خصوص با ما در میان بگذارید.

سوالات متداول

صرافی P2P برای چه افرادی مناسب است؟

صرافی P2P برای کسانی که به دنبال انعطاف‌پذیری و کنترل بیشتر روی جزئیات انجام معامله ارز دیجیتال هستند، مناسب است.

آیا معاملات P2P امن هستند؟

صرافی P2P در تعیین میزان امنیت معاملات همتا‌به‌همتا نقش مستقیم دارد و نمی‌توان خرید و فروش در هر صرافی P2P را امن دانست.

مهم‌ترین ریسک صرافی‌های P2P چیست؟

ریسک مربوط به عدم تسویه حساب تراکنش‌های P2P بزرگ‌ترین چالش در این شیوه معاملات ارز دیجیتال است.