زمان پردازش و تایید تراکنش های ارز دیجیتال

چرا زمان تایید تراکنش‌های ارز دیجیتال بیت کوین معمولا بین 1 تا 2 ساعت است ولی تراکنش‌های سولانا معمولا بین 1 تا 5 دقیقه نهایی می‌شوند؟ سازوکار پردازش تراکنش‌ها در هر بلاک چین نقش محوری را در مدت زمان پردازش ارز دیجیتال دارد. علاوه بر آن باید به موضوع مهم دیگر یعنی میزان تقاضا برای انجام تراکنش در شبکه‌های مختلف نیز توجه داشت. در این مطلب، ابتدا به بررسی عوامل موثر در زمان پردازش ارز دیجیتال می‌پردازیم و سپس میانگین پردازش تراکنش ارز دیجیتال را در بلاک‌چین‌های گوناگون مقایسه می‌کنیم.

تراکنش ارز دیجیتال چیست؟

به زبان ساده، تراکنش ارز دیجیتال به فرایند انتقال رمزارز بین دو آدرس کیف پول یا قرارداد هوشمند گفته می‌شود. در قالب یک تراکنش ارز دیجیتال، فرستنده مقدار مشخصی از رمزارز را به نشانی کیف پول مقصد انتقال می‌دهد. درخواست انتقال ارز دیجیتال بین دو آدرس به بلاک چین انتقال می‌یابد.

هر بلاک چین سازوکار اختصاصی برای پردازش تراکنش ارز دیجیتال دارد. معمولا ماینرها یا ولیدیتورها در هر شبکه مسئولیت پردازش و تأیید تراکنش‌ها را بر عهده دارند. بسته به نوع شبکه، نیاز به تعداد مشخصی تأیید از سوی ماینرها و ولیدیتورها وجود دارد. پس از این مرحله، داده‌های تراکنش درون یک بلاک قرار می‌گیرد. هر بلاک گنجایش اطلاعات تعداد تراکنش مشخصی را دارد. پس از تکمیل ظرفیت، بلاک به زنجیره قبلی بلاک‌ها اضافه می‌شود. به این ترتیب دفتر کل توزیع شده شبکه دائم به‌روزرسانی شده و کپی آپدیت شده آن در اختیار تمام نودهای فعال در شبکه قرار می‌گیرد.  

باتوجه‌به توضیحات فوق، هر تراکنش ارز دیجیتال از چند جزء تشکیل می‌شود:

• آدرس فرستنده
• آدرس گیرنده
• مقدار ارز دیجیتال
• کارمزد تراکنش ارز دیجیتال
• امضای دیجیتال

دقت داشته باشید هر معامله خرید و فروش در صرافی ارز دیجیتال مصداق تراکنش رمزارز نیست. مثلا فرض کنید تعدادی تتر در یک صرافی متمرکز خریداری می‌کنید که کیف پول اختصاصی برای نگهداری دارایی در حساب کاربری ارائه می‌دهد. تا زمانی که ارز خریداری شده در حساب کاربری باشد، هیچ‌گونه تراکنش ارز دیجیتال در بلاک چین ثبت نشده است.

زمان پردازش تراکنش ارز دیجیتال

از لحظه ثبت امضای دیجیتال توسط فرستنده تا دریافت رمزارز در آدرس مقصد، مدت زمانی طول می‌کشد که به‌عنوان زمان پردازش تراکنش ارز دیجیتال شناخته می‌شود. این بازه زمانی، صرف تأیید تراکنش به‌صورت قطعی در بلاکچین می‌شود. دقت داشته باشید تراکنش تنها زمانی نهایی خواهد بود که در بلاک چین ثبت و غیرقابل بازگشت باشد.

مراحل پردازش و تأیید تراکنش در شبکه بلاکچین

زمان پردازش تراکنش ارز دیجیتال از چند بخش تشکیل می‌شود که در ادامه هر مرحله را توضیح می‌دهیم.

1. زمان انتشار اولیه

فاصله زمانی بین لحظه ثبت درخواست تراکنش توسط فرستنده تا انتقال آن به بلاک چین و اضافه شدن به ممپول (Mempool)، زمان انتشار اولیه گفته می‌شود. این بازه زمانی در تمام بلاک چین‌ها بسیار کوتاه است و در کسری از ثانیه انجام می‌شود. ممپول محل تشکیل صف انتظار درخواست‌های پردازش تراکنش در هر شبکه است.

پس از اضافه شدن درخواست تراکنش به ممپول، معمولا هش تراکنش (TxID) تولید می‌شود. با استفاده از هش تراکنش می‌توان وضعیت پردازش تراکنش ارز دیجیتال را در مرورگر بلاکچین بررسی کرد. در مدت زمان انتظار برای دریافت اولیه تأییدیه، تراکنش در مرورگرهای بلاک چین در حالت Pending نشان داده می‌شود. تا زمانی که تراکنش در وضعیت Pending قرار دارد، امکان لغو آن فراهم است.

2. زمان تأیید تراکنش

تراکنش‌های موجود در ممپول معمولا براساس اولویت مقدار کارمزد توسط ماینرها یا ولیدیتورها انتخاب می‌شوند. باتوجه‌به این نکته هر چه کارمزد پرداختی برای یک تراکنش بیشتر باشد، انگیزه ماینرها برای پردازش سریع‌تر آن بالاتر می‌رود. در ادامه، ماینر یا ولیدیتور تراکنش انتخاب شده را به بلاک جدید در شبکه اضافه می‌کند. با انجام این فرایند، تراکنش ثبت شده به اصطلاح یک تأییدیه (Confirmation) دریافت می‌کند.

در بعضی از شبکه‌ها، تراکنش ممکن است با یک تأییدیه انجام بگیرد؛ اما در برخی دیگر، نیاز به تعداد بیشتری تأییدیه وجود دارد. نکته مهم این است که هرچه تعداد تأییدیه‌های یک تراکنش بیشتر باشد، امکان دستکاری یا بازگشت آن کمتر می‌شود. روی‌هم‌رفته بیشترین زمان تایید تراکنش‌های ارز دیجیتال در این مرحله صرف می‌گردد.

3. زمان نهایی شدن یا انتشار ثانویه

زمان نهایی شدن یا انتشار ثانویه نیز بسیار کوتاه است. این مرحله به بازه زمانی ارسال نسخه کپی از بلاک جدید به تمام گره‌های فعال در بلاک چین اشاره دارد که حداکثر چند ثانیه زمان می‌برد. پس از نهایی شدن تراکنش، با جستجوی TxID آن در مرورگر بلاک چین، وضعیت تراکنش به صورت Confirmed در می‌آید.

تأیید تراکنش (Confirmation) در بلاکچین چیست؟

تأیید تراکنش فرایندی است که طی آن گره‌های فعال در شبکه به این نتیجه می‌رسند یک تراکنش ارز دیجیتال معتبر بوده و قابل دستکاری یا بازگشت نیست. اشاره کردیم هر ماینر یا ولیدیتور باید تراکنش انتخاب شده از ممپول را به یک بلاک جدید انتقال دهد.

در هر شبکه، سازوکار اختصاصی برای ایجاد بلاک جدید توسط ماینرها وجود دارد. مثلا در شبکه بیت کوین، ماینرها باید با استفاده از دستگاه‌های سخت افزاری، محاسبات ریاضی برای شناسی هش اختصاصی هر بلاک جدید را انجام دهند. هر ماینر که زودتر از دیگران موفق به پیدا کردن هش شود، این موضوع را به اطلاع سایر ماینرها می‌رساند و بلاک را به زنجیره اضافه می‌کند. سایر ماینرها به بررسی بلاک جدید می‌پردازند و در صورت تأیید آن‌ها، اضافه شدن بلاک جدید به زنجیره نهایی می‌شود. بعد از پشت سر گذاشتن این فرایند، تراکنش ارز دیجیتال یک تأییدیه دریافت کرده است.

عوامل مؤثر بر زمان تأیید تراکنش‌های ارز دیجیتال

مدت زمان پردازش تراکنش ارز دیجیتال در بلاک‌چین‌های مختلف با یکدیگر تفاوت دارد. حتی در یک شبکه مانند اتریوم نیز همواره زمان تایید تراکنش‌های ارز دیجیتال یکسان نیست. چهار عامل مهم را می‌توان در زمان پردازش ارز دیجیتال موثر دانست که در ادامه بررسی می‌کنیم.

بلاک تایم (Block Time)

بلاک تایم به مدت زمان اضافه شدن یک بلاک جدید به بلاکچین گفته می‌شود. در یک بازه زمانی مشخص، اطلاعات تعدادی از تراکنش‌ها در قالب یک بلاک به زنجیره اضافه و برای همیشه بایگانی می‌گردد. بدیهی است هر چه بلاک تایم در یک شبکه کوتاه‌تر باشد، سرعت پردازش تراکنش‌ها نیز افزایش پیدا می‌کند.

به‌عنوان مثال، فرض کنید در شبکه بیت کوین به 6 تأییدیه برای تراکنش‌های بزرگ در یک پلتفرم نیاز است. از سویی دیگر، معماری بلاک چین بیت کوین به‌گونه‌ای است که بلاک تایم آن روی زمان 10 دقیقه تنظیم می‌شود. بنابراین زمان تایید تراکنش‌های ارز دیجیتال بیت کوین حداقل 60 دقیقه زمان می‌برد.

تأثیر شلوغی شبکه (Network Congestion) بر زمان تراکنش

اشاره کردیم پس از ثبت درخواست تراکنش توسط فرستنده، تراکنش به ممپول بلاک چین انتقال می‌یابد. ممپول به نوعی صف انتظار برای انجام تراکنش‌های ارز دیجیتال است. در هر شبکه تعداد مشخصی ماینر یا ولیدیتور برای تأیید تراکنش‌ها حضور دارند. به‌همین دلیل، ظرفیت هر شبکه برای پردازش تراکنش‌ها در لحظه، محدود است.

هرچه تعداد تقاضای وارد شده به ممپول برای پردازش تراکنش ارز دیجیتال بیش از ظرفیت شبکه باشد، در نتیجه صف انتظار برای پردازش تراکنش طولانی‌‌تر می‌شود. در نتیجه میانگین زمان پردازش ارز دیجیتال نیز افزایش می‌یابد.

نقش کارمزد تراکنش در سرعت تأیید

ماینرها و ولیدیتورها مجبور به انتخاب هر تراکنش موجود در ممپول برای تأیید نیستند. بلکه این فرایند بر اساس انتخاب اختیاری آن‌ها انجام می‌پذیرد. برای تشویق ماینرها و ولیدیتورها به پردازش تراکنش‌ها، فرستنده باید هزینه‌ای تحت عنوان کارمزد بپردازد. این هزینه در قالب ارز دیجیتال بومی بلاک چین پرداخت می‌شود. نکته کلیدی این است نرخ کارمزد تراکنش‌ها ثابت نیست. هرچه فرستنده کارمزد بیشتری پیشنهاد دهد،‌ انگیزه ماینرها و ولیدیتورها برای انتخاب و پردازش تراکنش افزایش می‌یابد. به‌همین دلیل، اگر نرخ کارمزد تراکنش را کمتر از میانگین رایج در هر بلاک چین تعیین کنید، مدت زمان پردازش ارز دیجیتال به شدت افزایش پیدا می‌کند.

تعداد تأییدیه‌ها

سازوکار دریافت هر تأییدیه در بلاک چین را توضیح دادیم. نکته مهم این است که صدور اولین تأییدیه به‌معنی قطعی و غیرقابل بازگشت بودن یک تراکنش ارز دیجیتال نیست. هرچه تعداد بلاک‌های جدید اضافه شده پس از یک بلاک بیشتر شود، تراکنش وارد لایه‌های عمیق‌تر در زنجیره می‌شود و در نتیجه، احتمال دستکاری آن کاهش می‌یابد.

حتی گاهی اوقات، به دلیل مشکلات شبکه یا استخراج همزمان دو بلاک توسط ماینرهای مختلف، ممکن است یک بلاک به طور موقت کنار گذاشته شود و زنجیره اصلی تغییر کند. اگر تراکنش شما در بلاکی بود که کنار رفته، عملاً تراکنش شما به حالت تأیید نشده برمی‌گردد. با افزایش تعداد تاییدیه‌ها، احتمال اینکه چنین اتفاقی برای تراکنش شما بیفتد به صفر می‌رسد.

به‌همین دلیل، پلتفرم‌های کریپتویی براساس تحلیل خود از شرایط شبکه‌های مختلف، تعداد تأییدیه مشخصی را برای نهایی شدن تراکنش‌های ارز دیجیتال در نظر می‌گیرند. این موضوع روی زمان پردازش ارز دیجیتال و دسترسی به دارایی در پلتفرم‌های مختلف تأثیر مستقیم دارد.

در تصویر زیر، صفحه واریز ارز دیجیتال در صرافی توبیت را مشاهده می‌کنید. مطابق این تصویر، درخواست واریز ارز دیجیتال بیت کوین را ثبت کردیم. سیاست توبیت به این صورت است که پس از 1 تأییدیه شبکه، موجودی حساب کاربری شارژ شده و بیت کوین برای معامله در دسترس کاربر قرار می‌گیرد؛ اما برای اینکه برداشت بیت کوین مجاز شود، باید تا نهایی شدن 4 تأییدیه شبکه منتظر بمانید.

زمان تأیید تراکنش در بلاک چین‌های مختلف

در این بخش، به بررسی زمان تایید تراکنش های ارز دیجیتال در بلاک چین‌های مختلف می‌پردازیم. همان‌طور که اشاره کردیم، زمان پردازش ارز دیجیتال در شبکه‌های گوناگون تحت تأثیر عوامل مختلف قرار دارد و همواره یکسان نیست. اطلاعات جدول زیر، میانگین زمان تایید هر تراکنش ارز دیجیتال در مهم‌ترین شبکه‌ها را در بازه زمانی ژانویه تا فوریه 2026 نشان می‌دهد. برای کسب اطلاعات به‌روز درباره زمان تایید تراکنش های ارز دیجیتال هر شبکه می‌توانید به سایت chainspect.app مراجعه کنید.

داده‌های جدول فوق نشان می‌دهد، بیشترین زمان پردازش ارز دیجیتال مربوط به شبکه بیت کوین با حدود 1 ساعت است. همچنین شبکه‌هایی مانند بایننس چین و آوالانچ نیز با پردازش تراکنش‌ها ظرف مدت زمان 2 ثانیه، سرعت عمل بالایی از خود نشان می‌دهند.

کلام پایانی

در این مطلب، زمان تایید تراکنش های ارز دیجیتال را بررسی کردیم. در حالت کلی، حداکثر زمان پردازش ارز دیجیتال بیت کوین حدود 2 ساعت است. تراکنش‌های شبکه اتریوم نیز معمولا در مدت زمان کمتر از 20 دقیقه نهایی می‌شوند. این عدد برای شبکه‌هایی مانند سولانا به کمتر از 1 دقیقه می‌رسد. البته دقت داشته باشید درخواست‌های برداشت ارز دیجیتال در برخی از صرافی‌ها به صورت از پیش تعیین شده انجام می‌شوند. در نتیجه ممکن است مدت زمانی طول بکشد تا درخواست تراکنش ارز دیجیتال توسط صرافی به بلاک چین ارسال گردد.