کارمزد میکر و تیکر چیست؟

اگر به صفحه کارمزد در صرافی‌های ارز دیجیتال مراجعه کنید، معمولا با یک جدول روبه‌رو می‌شوید که در قالب آن نرخ کارمزد معاملات به‌تفکیک میکر (Maker) و تیکر (Taker) ذکر شده است. نکته مهم از این قرار است که میزان کارمزد میکر و تیکر در صرافی‌ها تفاوت دارد و این موضوع به‌صورت مستقیم روی هزینه‌های جانبی معامله تأثیر می‌گذارد. اگر کنجکاو هستید که منظور از سفارش میکر و تیکر چیست و چه تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند، این مطلب را تا پایان دنبال کنید.

میکر و تیکر به چه معناست؟ Maker and Taker

یکی از مهم‌ترین کارهای هر صرافی ارز دیجیتال، تطبیق و اتصال سفارش‌های خرید و فروش رمزارز برای انجام معامله است. معمولا هر صرافی برای انجام این وظیفه از یک سیستم تطبیق سفارش استفاده می‌کند. به‌این‌ترتیب، سفارش‌های خرید و فروش در کمترین زمان ممکن با یکدیگر مطابقت داده شده و معاملات به‌صورت خودکار انجام می‌پذیرند.

صرافی‌های ارز دیجیتال در ازای ارائه این خدمت به مشتریان خود، هزینه‌ای به نام کارمزد دریافت می‌کنند. مقدار کارمزد در صرافی‌های مختلف یکسان نیست. ضمن اینکه مجموعه‌ای از عوامل روی تعیین نرخ دقیق کارمزد صرافی نقش دارند که عبارت‌اند از:

• نوع جفت ارز معاملاتی
• حجم معاملات کاربر در یک بازه زمانی مشخص
• میکر یا تیکر بودن سفارش

به طور کلی، مقدار کارمزد صرافی‌های ارز دیجیتال بر اساس نوع سفارش، زمان تطبیق و اجرای سفارش محاسبه می‌شود. سفارش‌ها معمولا به دو دسته تقسیم‌بندی می‌شوند:

• سفارش‌های با «کارمزد سفارش‌گذار» یا Maker fees
• سفارش‌های با «کارمزد سفارش‌بردار» یا Taker fees

بیشتر صرافی‌های ارز دیجیتال برای تعیین کارمزد معاملات از مدل کارمزد میکر و تیکر برای پردازش سفارش‌ها استفاده می‌کنند. کارمزد میکر-تیکر راهی است که با آن بین سفارش‌هایی که نقدینگی را بالا می‌برند (سفارش‌های میکر) و سفارش‌هایی که نقدینگی را پایین می‌آورند (سفارش‌های تیکر)، تمایز قائل می‌شوند.

اگر بلافاصله پس از ثبت سفارش، معامله انجام شود، در این حالت شما از سوی صرافی به‌عنوان تیکر یا سفارش بردار شناخته می‌شوید و باید کارمزد تیکر را بپردازید. اگر سفارش جدیدی را ارسال کنید که بلافاصله اجرا نشود، سفارش شما در دفترچه سفارش صرافی ثبت می‌شود و باید منتظر پیدا شدن سفارش متناظر برای اجرای معامله بمانید. در این حالت، سفارش‌گذار یا میکر محسوب می‌شوید و کارمزد میکر از شما دریافت می‌شود. فراموش نکنید معمولا سفارش‌های میکر و تیکر، کارمزدهای متفاوتی دارد.

سفارش میکر (Maker) چیست؟

سفارش میکر سفارشی است که شما آن را ثبت می‌کنید و بلافاصله با سفارش خریدار (یا فروشنده) در دفتر سفارش اجرا نمی‌شود. بلکه سفارش شما در دفتر سفارش می‌ماند تا سفارش متناظر دیگر پیدا شود. هنگامی که این اتفاق می‌افتد، شما یک میکر هستید.

به‌طور خاص، برای اینکه یک سفارش از نوع میکر باشد، باید:

• یک سفارش خرید باید با قیمت کمتری نسبت به کمترین سفارش فروش (یا درخواست) در دفتر سفارش ارسال شود.
• یک سفارش فروش باید با قیمتی بالاتر از بالاترین سفارش خرید (یا پیشنهاد) در دفتر سفارش ثبت شود.

سفارش لیمیت یا محدود (Limit order) معمولا از نوع میکر است.

در سفارش لیمیت باید حتما قیمت مد نظر برای انجام معامله را تعیین کنید. به‌عنوان مثال، فرض کنید در حال حاضر، قیمت جفت ارز بیت کوین / تتر (BTCUSDT) برابر با 78000 دلار است. شما یک سفارش لیمیت خرید روی این جفت ارز با قیمت 75000 دلار ارسال می‌کنید. این سفارش بلافاصله اجرا نمی‌شود و به فهرست سفارش‌های موجود در اوردر بوک صرافی اضافه می‌گردد. معمولا تا زمانی که قیمت به 75000 دلار کاهش پیدا نکند، اجرا نخواهد شد. شما با ثبت این سفارش، میکر محسوب می‌شوید، به خاطر اینکه نقدینگی صرافی را بالا برده‌اید و یک بازار ایجاد کرده‌اید.

سفارش تیکر (Taker) چیست؟

سفارش تیکر، سفارشی است که در لحظه سفارش، با یک یا چند سفارش دیگر موجود در اوردر بوک صرافی مطابقت داده شده و اجرا می‌شود. در نتیجه تیکر باعث حذف سفارش از اوردر بوک صرافی شده و به‌نوعی نقدینگی آن را کاهش می‌دهد.

به طور خاص، برای اینکه یک سفارش از نوع تیکر باشد، باید:

• سفارش خرید با کمترین قیمت سفارش فروش ( یا بهترین درخواست) در دفتر سفارش انجام شود.
• سفارش فروش در بالاترین سفارش خرید (یا بهترین پیشنهاد) در دفتر سفارش قرار بگیرد.

سفارش مارکت یا بازار (Market order) از نوع تیکر است.

در سفارش مارکت نیازی به تعیین قیمت برای انجام معامله نیست. بار دیگر مثال فوق را مد نظر قرار دهید. برای ثبت سفارش بازار خرید بیت کوین نیازی به تعیین قیمت نیست. بلکه کافی است مقدار بیت کوین مد نظر برای خرید را مشخص کنید. سپس به‌صورت خودکار براساس بهترین سفارش متناظر موجود در اوردر بوک فورا معامله انجام می‌پذیرد.

تفاوت سفارش میکر و تیکر چیست؟

تا اینجا با مفهوم سفارش میکر و تیکر آشنا شدیم. آشنایی با این مفاهیم به‌دلیل تفاوت در کارمزد سفارش‌های میکر و تیکر مهم است. معمولا در صرافی‌های ارز دیجیتال، کارمزد میکر کمتر از تیکر است. در جدول زیر، خلاصه‌ای از مهم‌ترین نکات پیرامون تفاوت‌های سفارش میکر و تیکر را مشاهده می‌کنید.

تأثیر کارمزد میکر و تیکر بر سود معامله

در این بخش با ذکر مثال نشان می‌دهیم که اگر شما یک میکر یا تیکر باشید، کارمزد معامله چه تفاوتی خواهد داشت. فرض کنید شما می‌خواهید 1 بیت‌کوین (BTC) را با قیمت 80000 دلار خریدار کنید. صرافی ارز دیجیتال نیز نرخ کارمزد میکر و تیکر را به‌صورت زیر تعریف کرده است:

• کارمزد میکر ۰.۱۵٪
• کارمزد تیکر ۰.۲۵٪

حال فرض کنید سفارش به‌صورت میکر انجام شود. در این حالت، مقدار کارمزد معامله به‌صورت زیر محاسبه می‌شود:

120 = 0.0015 * 80000

اما اگر سفارش به‌صورت تیکر انجام بگیرد. در این صورت، مقدار کارمزد به صورت زیر به‌دست می‌آید:

200 = 0.0025 * 80000

همان‌طور که مشاهده می‌کنید، نرخ کارمزد تیکر در این مثال حدود 80 دلار بیشتر از کارمزد میکر بود. این موضوع نشان می‌دهد سفارش میکر و تیکر به‌صورت مستقیم روی میزان هزینه‌های جانبی معامله ارز دیجیتال تأثیرگذار است. بنابراین اگر به‌دنبال معامله با پرداخت کارمزد کمتر هستید تا سود بیشتری به‌دست بیاورید، باید از روش‌های سفارش‌گذاری میکر استفاده کنید.

چه سفارش‌هایی میکر محسوب می‌شوند؟

همان‌طور که می‌دانید روش‌های متنوع برای سفارش‌گذاری در صرافی‌های ارز دیجیتال وجود دارند. انتخاب هر یک از این روش‌ها در تعیین میکر یا تیکر بودن سفارش نقش دارند. در ادامه، سفارش‌هایی را که معمولا به‌عنوان میکر در صرافی‌های ارز دیجیتال شناخته می‌شوند، مشاهده می‌کنید.

سفارش لیمیت (Limit Order)

در سفارش لیمیت، معامله‌گر باید پس از تعیین تعداد ارز دیجیتال برای خرید یا فروش، قیمت مدنظر را برای اجرای سفارش نیز تعیین کند. پس از ثبت سفارش، Order خرید یا فروش شما به دفترچه سفارش (Order Book) صرافی اضافه می‌شود. بلافاصله بعد از رسیدن قیمت رمزارز به مقدار تعیین شده از سوی معامله‌گر، اگر سفارش متناظر آن در دفترچه سفارش صرافی وجود داشته باشد، سفارش اجرا می‌شود. به‌همین دلیل، لیمیت معمولا نوعی سفارش میکر به‌شمار می‌رود.

سفارش Post Only

بسته به حجم سفارش لیمیت و همچنین سرعت نوسانات قیمت رمزارزها ممکن است که اجرای آن به‌صورت یکجا یا در چند مرحله صورت بگیرد.  فرض کنید در حال حاضر قیمت بیت کوین 78000 دلار است و شما یک سفارش لیمیت خرید روی 75000 دلار ثبت می‌کنید. بعد از رسیدن قیمت بیت کوین به 75000 دلار، بخشی از سفارش شما اجرا می‌شود ولی به‌دلیل عدم وجود سفارش متناظر متناسب با حجم سفارش شما و همچنین کاهش سریع قیمت بیت کوین، باقیمانده سفارش از میکر به تیکر تبدیل شده و مجبور به پرداخت کارمزد تیکر خواهید شد.

برای حل این مشکل، برخی از صرافی‌ها گزینه Post Only را برای سفارش‌گذاری پیشنهاد می‌دهند. با انتخاب این روش، صرافی تضمین می‌کند سفارش شما پس از ثبت همواره ابتدا به اوردر بوک اضافه شده و در صف انتظار برای اجرا قرار بگیرد. بنابراین هیچ‌گاه سفارش کاربر به‌صورت تیکر اجرا نمی‌شود و در صورت وجود سفارش متناظر در اوردر بوک، صرافی دستور لغو خودکار سفارش کاربر را می‌دهد.

سفارش استاپ لیمیت (Stop Limit)

به‌کمک سفارش استاپ این دستور را به صرافی می‌دهید تا پس از رسیدن قیمت ارز دیجیتال به عدد مشخص، سفارش شما به‌صورت خودکار ثبت شود. سفارش استاپ به دو دسته استاپ لیمیت و استاپ مارکت تقسیم می‌شود. سفارش استاپ لیمیت معمولا از نوع میکر به‌شمار می‌رود.

بد نیست که از یک مثال استفاده کنیم. قیمت فعلی بیت کوین در زمان نگارش این مقاله حدود 78 هزار دلار است. تحلیل شما نشان می‌دهد که در محدود 80 هزار دلار، یک مقاومت جدی برای قیمت بیت کوین وجود دارد. حال اگر بیت کوین موفق شود این مقاومت را بشکند، رالی صعودی را در پیش خواهد گرفت.

در این شرایط انتخاب سفارش استاپ لیمیت بهترین گزینه است. قیمت استاپ را برابر 80000 دلار در نظر می‌گیرید. پس از آن شرایط مشابه سفارش لیمیت است و باید قیمت خرید و تعداد بیت کوین مد نظر را مشخص کنید. به‌محض اینکه قیمت بیت کوین به 80000 دلار برسد و از آن عبور کند، سفارش شما در صرافی ثبت می‌شود.  

چه سفارش‌هایی تیکر هستند؟

نوبت به معرفی سفارش‌هایی می‌رسد که معمولا به‌عنوان تیکر در صرافی‌ها شناخته می‌شوند.

سفارش مارکت یا بازار (Market Order)

معامله‌گر در سفارش مارکت فقط تعداد ارز دیجیتال برای خرید یا فروش را تعیین می‌کند. قیمت ثبت سفارش بر اساس بهترین سفارش لحظه‌ای متناظر در دفترچه سفارش صرافی به‌صورت خودکار مشخص می‌شود. به‌این ترتیب بالاترین قیمت برای فروش و پایین‌ترین قیمت برای خرید در اجرای سفارش مارکت توسط صرافی انتخاب می‌شوند. با انتخاب سفارش مارکت باید کارمزد تیکر را بپردازید.

در بسیاری از مواقع، سفارش بازار در لحظه انجام می‌شود. البته باید توجه داشته باشید که همیشه همه سفارش شما با یک قیمت انجام نمی‌شود. حجم سفارش و میزان نقدینگی موجود در صرافی در این زمینه تعیین‌کننده است. این امکان وجود دارد که به دلیل نوسان شدید قیمت، حتی بخشی از سفارش تریدر در صرافی لغو شود. در استفاده از سفارش مارکت به‌خصوص در صرافی‌های و جفت ارزهای معاملاتی که حجم معاملات آن‌ها پایین است، احتیاط کنید. بعضا نوسانات شدید قیمت باعث متضرر شدن شما می‌شود.

همچنین در برخی از صرافی‌ها دو گزینه زیر نیز پیش‌بینی شده که برای مدیریت بهتر سفارش‌ها کمک می‌کنند:

• Fill or Kill: اگر سفارش به‌صورت کامل اجرا نشود، صرافی آن را لغو می‌کند.
• Immediate or Cancel: اگر سفارش ثبت شده فورا اجرا نشود، صرافی آن را لغو می‌کند.

سفارش استاپ مارکت (Stop Market Order)

بار دیگر مثالی که درباره سفارش استاپ لیمیت ذکر کردیم را در نظر بگیرید. این بار هنگام ثبت سفارش قیمت استاپ (Stop Price) را روی 80000 دلار تنظیم می‌کنید. اما به‌جای سفارش لیمیت، به‌سراغ مارکت می‌روید. در این حالت هم بلافاصله پس از عبور قیمت بیت کوین از مرز 80000 دلار، سفارش خرید شما در بازار با قیمت لحظه‌ای اجرا می‌شود. بنابراین این نوع سفارش تا حدودی شبیه سفارش بازار است و باید کارمزد تیکر برای آن بپردازید.

سفارش‌های حد سود و ضرر (Take Profit/ Stop Loss Order)

در بسیاری از صرافی‌ها امکان تعیین حد سود و ضرر برای پوزیشن‌های باز وجود دارد. در این حالت، پس از فعال شدن حد سود و ضرر، صرافی به‌صورت خودکار اقدام به بستن پوزیشن‌های باز می‌کند. نکته مهم از این قرار است که معمولا سفارش‌های حد سود و ضرر به‌صورت مارکت در صرافی‌ها اجرا می‌شوند. به‌همین دلیل، کارمزد تیکر برای اجرای آن‌ها دریافت می‌شود.

مقایسه کارمزد میکر و تیکر در صرافی‌ها

پیش از پایان این مطلب، بد نیست نیم نگاهی به کارمزد میکر و تیکر در صرافی‌های مختلف بیندازیم. در جدول زیر، حداکثر کارمزد میکر و تیکر در بازار معاملات اسپات چهار صرافی معروف ایرانی را مشاهده می‌کنید.

بسیاری از معامله‌گران برای معامله فیوچرز به‌سراغ صرافی‌های خارجی می‌روند. در جدول زیر، حداکثر نرخ کارمزد میکر و تیکر معاملات فیوچرز سه صرافی معتبر خارجی که به ایرانیان خدمات ارائه می‌دهند، قابل مشاهده است.

کلام پایانی

هر آنچه باید درباره سفارش میکر و تیکر بدانید، در این مطلب بررسی شد. سفارش‌های میکر به‌دلیل کارمزد کمتر در مقایسه با تیکر محبوبیت دارند؛ اما در مقابل، سفارش‌های تیکر معمولا سریع‌تر اجرا می‌شوند. پیشنهاد می‌کنیم اهمیت کارمزد میکر و تیکر در هزینه‌های معاملات را جدی بگیرید. برای انتخاب روش مناسب سفارش‌گذاری حتما نیم‌نگاهی به موضوع میکر یا تیکر بودن سفارش داشته باشید.