نماد JPYIRT (ین ژاپن) نرخ این ارز خارجی در برابر تومان ایران را در بازار آزاد نشان میدهد. نرخ ارز در بازار آزاد ایران تحت تأثیر سیاستهای بانک مرکزی، عرضه و تقاضا، نرخ تورم و شرایط اقتصادی کشور قرار دارد.
ین ژاپن (JPY) با فاصله بسیار زیاد، پرمعاملهترین ارز در بین کشورهای آسیایی بازار فارکس است. دولت ژاپن در سال 1871 میلادی سیستم پولی یکپارچه و مدرن خود را براساس مدل اروپایی پایهگذاری کرد. ارز رسمی ژاپن با نام ین معرفی شد. واژه ین در لغت بهمعنی دایره است. ژاپن در سال 1897 بهصورت رسمی به سازوکار استاندارد طلا برای چاپ پول پیوست. در شروع جنگ جهانی اول (1914) ژاپن استاندارد طلا را کنار گذاشت. جنگهای فرسایشی طولانی که منجر به شکست ژاپن شد، قیمت ین را در پایان جنگ جهانی دوم در سراشیبی سقوط قرار دارد.
در سال 1949، داگلاس مک آرتور ژنرال آمریکایی که مسئولیت حکومت بر ژاپن را بر عهده داشت، هر 360 ین ژاپن را معادل یک دلار آمریکا تثبیت کرد. بهاینترتیب عملا ژاپن به سیستم اقتصادی برتون وودز ملحق شد. رشد اقتصادی خیرهکننده ژاپن موجب شد تا در سال 1971 میلادی همزمان با فروپاشی سیستم برتون وودز، نرخ ین رشد قابل توجهی در برابر دلار پیدا کند و هر 150 ین معادل یک دلار آمریکا شود. از دهه 1990 میلادی به بعد، ین ژاپن بهعنوان یک پناهگاه امن اقتصادی برای سرمایهگذاران جهان شناخته میشود.
ین ژاپن سومین ارز پرمعامله در بازار فارکس بعد از دلار آمریکا و یورو است. بههمین دلیل، آشنایی با عوامل نوسان قیمت ین ژاپن اهمیت زیادی دارد.
مهمترین عامل در تغییر نرخ ین، سیاستهای پولی بانک مرکزی ژاپن است. هر چند تجربه نشان میدهد بانک مرکزی ژاپن چندان تمایلی به تغییر دائمی سیاستهای پولی ندارد؛ اما اقدام این نهاد برای تغییر نرخ بهره و چاپ پول میتواند قیمت ین ژاپن را دستخوش تغییر کند.
اشاره کردیم که ین نقش پناهگاه مالی را برای معاملهگران در بازارهای بینالمللی دارد. نرخ بهره در این کشور بسیار پایین است. بههمین دلیل، در دوره رشد بازارهای مالی، تقاضا برای فروش این ارز افزایش مییابد و قیمت ین نزولی میشود. همچنین در دوران رکود بازارها، بسیاری از سرمایهگذاران دارایی خود را به ین تبدیل میکنند و افزایش تقاضا منجر به رشد نرخ ین میشود.
شرایط سیاسی در ژاپن نسبتا پایدار است و با تغییر دولتها، سیاستهای این کشور تغییر جدی نمیکند. بههمین دلیل، متغیرهای اقتصادی نقش پررنگتری در قیمت ین دارند. نرخ تورم، تولید ناخالص داخلی، نرخ بیکاری و تراز تجاری از جمله مهمترین شاخصها برای ارزیابی وضعیت اقتصادی ژاپن بهشمار میروند. در سالهای اخیر، نرخ تورم در این کشور همواره بین 2 تا 4 درصد نوسان داشته است. نرخ بیکاری در ژاپن نیز معمولا کمتر از 3 درصد است. ژاپن سهم 3.96 درصدی در GDP جهان دارد و رتبه 4 در بین کشورهای دنیا را به خود اختصاص داده است.
در 5 سال گذشته، عمدتا شاهد کاهش قیمت ین ژاپن در مقایسه با دلار آمریکا بودیم. این سیاست از سوی بانک مرکزی ژاپن دنبال شده است تا این کشور توان رقابت اقتصادی در زمینه صادرات را در سطح دنیا همچنان حفظ کند. کارشناسان پیشبینی میکنند که بانک مرکزی ژاپن همچنان این سیاست را ادامه خواهد داد. البته در سالهای 2024 و 2025 میزان کاهش نرخ ین در برابر دلار آمریکا کمتر از سالهای 2020 تا 2023 بود. ضمن اینکه ین ژاپن همچنان جایگاه خود بهعنوان پناهگاه امن در بازارهای مالی را حفظ خواهد کرد.