نماد AZNIRT (منات آذربایجان) نرخ این ارز خارجی در برابر تومان ایران را در بازار آزاد نشان میدهد. نرخ ارز در بازار آزاد ایران تحت تأثیر سیاستهای بانک مرکزی، عرضه و تقاضا، نرخ تورم و شرایط اقتصادی کشور قرار دارد.
در حال حاضر، دو کشور آذربایجان و ترکمنستان از واحد پول به نام منات استفاده میکنند که البته تنها نام واحد پول آنها با یکدیگر مشترک است. منات یک واژه با ریشه روسی به معنی سکه است.
کد ایزو منات آذربایجان بهصورت AZN است. آذربایجان یکی از اعضای اتحاد جماهیر شوروی بود که پس از فروپاشی آن در سال 1991 اعلام استقلال کرد. در روز 15 آگوست سال 1992 میلادی، منات بهعنوان واحد پول ملی آذربایجان معرفی شد.
آذربایجان نیز در دهه 90 میلادی و سالهای ابتدایی قرن 21 مانند بسیاری دیگر از کشورهای جدا شده از اتحاد جماهیر شوروی، شرایط اقتصادی سخت با تورم افسار گسیخته را تجربه کرد. این موضوع منجر به کاهش شدید قیمت منات آذربایجان شد. بههمین دلیل، دولت این کشور در روز 1 ژانویه 2006 تصمیم به معرفی منات جدید گرفت. بهطوریکه هر یک واحد منات جدید در آذربایجان معادل 5000 واحد منات قدیم بود.
مدیریت نرخ منات آذربایجان زیر نظر بانک مرکزی این کشور انجام میپذیرد. با گذر از دوره بیثباتی اقتصادی، بانک مرکزی این کشور سیاست نرخ ارز شناور مدیریت شده را در پیش گرفت. در واقع بانک مرکزی آذربایجان در سالهای اخیر تلاش کرده تا قیمت منات را در برابر دلار آمریکا به نوعی تثبیت کند.
در ابتدا یک منات آذربایجان معادل 1.28 دلار آمریکا قیمتگذاری شد. آذربایجان حدود 7 میلیارد بشکه ذخایر نفت دارد و با در اختیار داشتن 0.4 درصد ذخایر نفت دنیا رتبه 20 در بین کشورهای جهان را به خود اختصاص داده است.
دولت این کشور با استفاده از درآمدهای قابل توجه حاصل از صادرات نفت، امکان تثبیت نرخ برابری منات در برابر دلار آمریکا در بلند مدت را داشته است. البته در سالهای اخیر، هر بار قیمت نفت برای دوره طولانی کاهش پیدا کرد، فشار زیادی به آذربایجان برای تأمین منابع ارزی وارد شد. تا سال 2025، سه بار بانک مرکزی این کشور مجبور به تعدیل قیمت منات در برابر دلار آمریکا شده است. بهطوریکه در حال حاضر هر یک واحد منات آذربایجان معادل 0.59 دلار آمریکا قیمت دارد.
بنابراین مهمترین عوامل مؤثر در قیمت روز منات آذربایجان را باید در مواردی مانند قیمت نفت خام، میزان ذخایر ارزی آذربایجان و سیاست های پولی بانک مرکزی این کشور جستجو کرد.
ماهیت منات آذربایجان بهگونهای است که پیوند مستقیم با قیمت نفت دارد و بههمین دلیل نوعی ارز کالایی به شمار میرود. برای پیشبینی قیمت منات آذربایجان نیز باید نیم نگاهی به چشمانداز قیمت نفت در بازار جهانی داشت.
تثبیت قیمت منات آذربایجان در برابر دلار آمریکا موجب شده تا نرخ منات به تومان تقریبا مشابه قیمت دلار آمریکا بر حسب تومان تغییر کند. تورم اقتصادی بالا در کشور منجر به کاهش ارزش تومان در مقایسه با ارزهای دیجیتال از جمله منات آذربایجان شده است. در بازه زمانی سه ساله (1401 تا 1404)، قیمت منات به تومان حدود 210 درصد افزایش یافته است. مادامیکه تورم اقتصادی بالا در ایران پابرجا باشد، ادامه روند صعودی منات آذربایجان پیشبینی میشود.