آموزش شکایت از صرافی و کسب و کارهای ارز دیجیتال در پلیس فتا و مراجع قضایی

بازار ارز دیجیتال در ایران طی سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته است. هم‌زمان با این اقبال عمومی، ده‌ها صرافی ارز دیجیتال ایرانی برای تسهیل معاملات علاقه‌مندان به این بازار در کشور شکل گرفته‌اند. با این حال، فقدان یک چارچوب قانون‌گذاری جامع و یکپارچه در حوزه رمزارزها، فضا را برای بروز سوءاستفاده، اختلالات فنی، مسدودسازی غیرموجه حساب‌ها و حتی کلاهبرداری‌های گسترده هموار کرده است.

آگاهی از قوانین کشور و مراحل قانونی پیگیری، نخستین و مهم‌ترین قدم برای شکایت از صرافی ارز دیجیتال متخلف است. در این مطلب از آکادمی ایران بروکر، تمامی راه‌کارها، مراحل ثبت شکایت قضایی، نقش پلیس فتا، مدارک لازم و مواد قانونی مرتبط با شکایت از صرافی‌های ارز دیجیتال را بررسی می‌کنیم.

مطلب حاضر صرفا بر کسب‌وکارها، پلتفرم‌ها و صرافی‌های ارز دیجیتال ایرانی تمرکز دارد و پلتفرم‌های خارجی که تابع قوانین قضایی ایران نیستند را شامل نمی‌شود.

اگر یک کسب و کار ارز دیجیتال از ما کلاهبرداری کرد، چه کنیم؟

اگر با کلاهبرداری از سوی یک صرافی ارز دیجیتال ایرانی روبرو شدید، برای جلوگیری از اتلاف زمان و تضییع حقوق خود، این ۵ گام فوری را دنبال کنید:

1. مستندسازی و استخراج مدارک: فورا از تمام بخش‌های پنل کاربری، کیف پول، تاریخچه تراکنش‌ها، شماره هش (TXID)، پیام‌های پشتیبانی، ایمیل‌ها و فاکتورهای ریالی اسکرین شات و پرینت تهیه کنید.

2. ارسال اظهارنامه رسمی: پیش از شکایت، از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی یک اظهارنامه قضایی برای صرافی بفرستید و مهلت مشخصی (مثلا ۴۸ ساعت) جهت آزادسازی دارایی یا پاسخگویی تعیین کنید.

3. ثبت نام در سامانه ثنا: در صورتی‌که حساب کاربری در سامانه ثنا ندارید، به‌صورت آنلاین یا حضوری در سامانه ثبت نام کنید تا کلیه ابلاغیه‌ها و مراحل پرونده به شما پیامک شود.

4. ثبت شکایت در دفتر خدمات قضایی: با در دست داشتن مدارک و مشخصات صرافی، به یکی از دفاتر خدمات قضایی مراجعه و شکواییه کلاهبرداری رایانه‌ای ثبت کنید.

5. ارائه مدارک به پلیس فتا: پس از ارجاع پرونده از دادسرا به پلیس فتا ارز دیجیتال، مستندات خود را به کارشناسان این نهاد تحویل دهید و تا صدور رای دادگاه پیگیر باشید.

در چه مواردی می‌توان شکایت کرد؟

شما به عنوان کاربر می‌توانید در صورت بروز هرگونه تخلف یا تضییع حقوق خود، برای شکایت از صرافی ارز دیجیتال اقدام کنید. شایع‌ترین مواردی که زمینه اقدام قانونی را فراهم می‌کنند عبارت‌اند از:

• عدم پرداخت وجه یا رمزارز: درخواست برداشت ریالی یا ارز دیجیتال را ثبت کرده‌اید، اما صرافی بدون ارائه دلیل موجه و منطقی از تسویه آن امتناع می‌کند.
• مسدودکردن غیرموجه دارایی و حساب کاربری: صرافی بدون دلیل قانونی یا بدون ارائه حکم قضایی، حساب شما را می‌بندد و مانع دسترسی به دارایی‌تان می‌شود.
• فیشینگ و درگاه‌های پرداخت جعلی: صرافی شما را در زمان انجام تراکنش به درگاه‌های ناامن هدایت می‌کند که منجر به سرقت اطلاعات یا دارایی شما می‌شود.
• برداشت غیرمجاز وجه از حساب کاربری: موجودی ریالی یا رمزارزی حساب کاربری شما در صرافی بدون دلیل کم می‌شود.
• عدم پایبندی و عمل به تعهدات: صرافی به تعهدات خود نسبت به کاربر براساس توافقنامه قوانین و مقررات مورد تأیید طرفین عمل نمی‌کند.
• نقض قوانین و مقررات ناظر به فعالیت صرافی‌ها: صرافی دستورالعمل‌های قانونی نهادهای نظارتی مبنی بر رعایت الزامات امنیتی، پول‌شویی و … را رعایت نمی‌کند.
• از دسترس خارج شدن پلتفرم به‌صورت ناگهانی و عدم پاسخ‌گویی پشتیبانی: تمام راه‌های ارتباطی شما با صرافی مانند سایت، اپلیکیشن و خدمات پشتیبانی بدون اطلاع‌رسانی قبلی قطع می‌شود.

تفاوت شکایت حقوقی و کیفری از صرافی ارز دیجیتال

یکی از مهم‌ترین موضوعات قبل از اقدام قانونی، تشخیص حقوقی یا کیفری بودن موضوع شکایت از صرافی ارز دیجیتال است که در ادامه هریک از آنها را توضیح می‌دهیم.

شکایت کیفری

زمانی باید شکایت از پلتفرم ارز دیجیتال را به‌صورت کیفری دنبال کنید که رفتار صرافی مصداق جرم باشد؛ یعنی با سوء نیت، متقلبانه، دستکاری سامانه و مواردی از این دست همراه باشد.

در ماده 13 قانون جرایم رایانه‌ای در این باره توضیح داده شده است:

هرکس با دستکاری غیرمجاز در سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی، مانند وارد کردن، تغییر یا حذف داده‌ها و ایجاد اختلال در سامانه، برای خود یا دیگری پول، مال، منفعت، خدمات یا امتیازی به دست آورد، باید مال را به صاحبش برگرداند و به حبس یک تا پنج سال، جزای نقدی یا هر دو مجازات محکوم می‌شود.

شکایت حقوقی

اگر صرافی ارز دیجیتال، شرکت رسمی ثبت‌ شده و از نظر شما مشکل ایجاد شده مصداق عمل مجرمانه نیست؛ اما به دلیل مشکلات فنی، اختلال در تسویه حساب یا اختلافات بر سر قوانین و مقررات صرافی ارز دیجیتال، دارایی شما توسط صرافی مسدود شود، موضوع حقوقی است.

در همین راستا توجه شما را به مواد 10 و 219 قانون مدنی جلب می‌کنیم:

ماده 10: قراردادهای خصوصی نسبت به کسانی که آن را منعقد نموده‌اند در صورتی‌که مخالف صریح قانون نباشد نافذ است.

ماده 219: قراردادهایی که مطابق قانون منعقد شده‌اند، برای طرفین و جانشینان قانونی آن‌ها لازم‌الاجرا هستند؛ مگر اینکه با توافق دو طرف برهم زده شوند یا به دلیل قانونی فسخ شوند.

به‌همین دلیل، تأکید می‌کنیم پیش از ثبت نام در هر صرافی ارز دیجیتال، حتما صفحه قوانین و مقررات آن را به‌دقت مطالعه کنید. برخی از صرافی‌ها در بخش قوانین و مقررات خود، شرایط رسیدگی به اختلافات حقوقی را نیز تعیین می‌کنند که باید به این موضوع توجه کنید تا متضرر نشوید. همچنین در طول دوره استفاده از صرافی نیز سعی کنید از تغییرات قوانین و مقررات صرافی در سریع‌ترین زمان ممکن مطلع شوید.

قبل از شکایت چه مدارکی جمع کنیم؟

مدارک و مستندات در دعاوی کیفری و حقوقی، نقش حیاتی دارند. طبق ماده ۶۸۵ قانون آیین دادرسی کیفری، داده‌های الکترونیکی معتبر در حکم ادله کتبی هستند. بنابراین هرگونه اسکرین شات می‌تواند سرنوشت پرونده شکایت از صرافی ارز دیجیتال را تغییر دهد. در ادامه، فهرست مهم‌ترین مدارک و مستندات مورد نیاز برای ثبت شکایت از صرافی‌های ارز دیجیتال را مشاهده می‌کنید:

• کد هش تراکنش (TXID): کد هش یا TXID شناسه یکتای تراکنش روی بلاکچین است که اثبات می‌کند چه مقدار رمزارز در چه زمانی از کدام کیف پول به چه مقصدی منتقل شده است.
• آدرس کیف پول ارز دیجیتال: آدرس کیف پول ارز دیجیتال شخصی و همچنین آدرس ولت متعلق به صرافی ارز دیجیتال را حتما ضمیمه پرونده شکایت کنید.
• رسیدها و پرینت حساب بانکی: رسید تراکنش‌های ریالی واریز و برداشت به‌همراه پرینت حساب بانکی در پیگیری‌های قضایی نقش بسزایی دارند.
• اسکرین شات از داشبورد کاربری: اسکرین‌شات از بخش دارایی‌ها، تاریخچه سفارش‌ها، تاریخچه واریز و برداشت و سوابق معاملات خود در داشبورد کاربری صرافی تهیه و به مستندات ضمیمه کنید. اسکرین شات‌ها باید شامل آدرس کامل مرورگر (URL) و ساعت / تاریخ سیستم باشند.
• مستندات ارتباط با پشتیبانی صرافی: هرگونه مکاتبه یا تماس تلفنی با صرافی پیرامون پیگیری مشکل خود را به‌همراه پاسخ ارائه شده از سوی پشتیبانی صرافی مستندسازی کنید.
• اطلاعات صرافی: اطلاعات هویتی صرافی مانند شرکت ثبت شده، نام اعضای هیئت مدیره، نشانی سایت، شماره حساب‌های بانکی اعلام شده صرافی، نشانی دفاتر و شماره‌های تماس آن را جمع‌آوری کنید.
• زمان دقیق وقوع مشکل: زمان دقیق بروز مشکل در صرافی را به‌صورت مستند ثبت و ضبط و در شکوائیه قضایی ذکر کنید.

تفاوت گزارش تخلف به پلیس فتا با شکایت قضایی

بسیاری از کاربران تصور می‌کنند تنها با زنگ زدن به پلیس فتا یا ثبت فرم در سایت آن، پرونده قضایی تشکیل شده و دیگر نیازی به ثبت شکایت قضایی نیست. این یک باور اشتباه است. پلیس فتا ضابط قضایی است. گزارش شما در پلیس فتا باعث ارزیابی امنیتی، رصد سایت‌های مشکوک، مسدودسازی درگاه‌های کلاهبرداری یا هشدار عمومی می‌شود. اما پلیس فتا بدون دستور و حکم قاضی نمی‌تواند حساب بانکی را توقیف یا صرافی را مجبور به رد مال به شما کند.

برای بازگرداندن دارایی، احضار مدیران صرافی و صدور حکم جلب یا توقیف اموال، حتما باید روند رسمی دادسرا و ثبت شکایت از صرافی آنلاین انجام شود. در این مسیر، معمولا دادستان پرونده را جهت بررسی‌های تخصصی فنی به پلیس فتا ارز دیجیتال ارجاع می‌دهد.

نحوه گزارش تخلف به پلیس فتا

اگر متوجه رفتارهای مشکوک در یک صرافی شدید یا قصد دارید گزارش کلاهبرداری به پلیس فتا ارسال کنید، دو مسیر وجود دارد؛ ساده‌ترین روش، تماس با شماره ۰۹۶۳۸۰ (مرکز فوریت‌های سایبری پلیس فتا) است. این سامانه به‌صورت ۲۴ ساعته و ۷ روز هفته فعال است و می‌توانید تخلفات، سایت‌های فیشینگ یا مشکوک را گزارش داده و مشاوره اولیه بگیرید.

همچنین امکان ثبت گزارش تخلف در سایت پلیس فتا نیز وجود دارد. برای این منظور باید مراحل زیر را دنبال کنید:

• به وب‌سایت رسمی به نشانی policefata.ir مراجعه کنید.
• وارد بخش گزارش تخلف در سایت پلیس فتا شوید.
• با وارد کردن کد ملی و شماره موبایل اختصاصی (که به نام خودتان است) ثبت‌نام کنید.
• در داشبورد کاربری، فرم شرح تخلف را پر کرده، مشخصات سایت و شکایت از سایت ارز دیجیتال را بنویسید و مستندات (تصاویر) را بارگذاری کنید.
• پس از ثبت، شناسه پیگیری دریافت می‌کنید که از طریق همان سامانه قابل پیگیری است.

نحوه ثبت شکایت رسمی

برای پیگیری قانونی و حقوقی تا مرحله بازپس‌گیری اموال، باید مراحل ثبت شکایت از صرافی ارز دیجیتال را در مراجع قضایی طی کنید. در ادامه این مراحل را مشاهده می‌کنید.

ثبت نام در سامانه ثنا

طبق قانون، تمامی ابلاغیه‌ها، زمان دادگاه و آراء به‌صورت الکترونیکی ارسال می‌شوند. به‌همین دلیل، قبل از هرگونه ثبت شکایت قضایی باید در سامانه ثنا ثبت نام کنید و کد اختصاصی بگیرید. ثبت‌نام ثنا به‌صورت برخط از طریق این لینک یا با مراجعه به دفاتر خدمات قضایی انجام می‌شود.

تنظیم متن شکواییه یا دادخواست

سپس باید دادخواست خود را تنظیم کنید. موضوع دعوا (مثلا کلاهبرداری رایانه‌ای یا خیانت در امانت)، شرح دقیق اتفاق، تاریخ‌ها، و دلایل اثبات دعوا در فرم مخصوص درج می‌شود. برای تنظیم دادخواست بهتر است از یک وکیل یا مشاور حقوقی کمک بگیرید. در تصویر زیر، نمونه برگه دادخواست قضایی را مشاهده می‌کنید.

مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی

در این مرحله با همراه داشتن کارت ملی، مدارک هویتی و پرینت تمام مستندات به دفتر خدمات قضایی مراجعه کنید. امکان نوبت‌گیری آنلاین برای مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیکی قضایی از طریق سامانه عدل ایران به نشانی adliran.ir وجود دارد.

سپس باید هزینه ثبت شکواییه کیفری یا هزینه دادرسی پرونده‌های حقوقی را پرداخت کنید تا پرونده ثبت الکترونیکی شود.در نهایت، دفتر خدمات قضایی پرونده را به دادسرای ویژه جرایم رایانه‌ای یا دادسرای عمومی محل مربوطه ارسال می‌کند.

بعد از ثبت شکایت چه اتفاقی می‌افتد؟

پس از ثبت رسمی شکواییه، مراحل رسیدگی قضایی آغاز می‌شود. در ادامه، به‌صورت مختصر مراحل رسیدگی به شکایت قضایی از صرافی ارز دیجیتال را مرور می‌کنیم:‌

• پرونده به یکی از شعبه‌های دادسرا ارجاع شده و مقام قضایی آن را مطالعه می‌کند.
• بازپرس پرونده را برای بررسی‌های تخصصی و استعلامات فنی به پلیس فتا ارجاع می‌دهد.
• پلیس فتا گزارش فنی خود را به دادسرا می‌فرستد.
• در صورت احراز تخلف، برای مدیران صرافی ابلاغیه احضار صادر می‌شود.
• بسته به شرایط پرونده، مقام قضایی می‌تواند دستور مسدودسازی حساب‌های بانکی صرافی، توقیف اموال، یا صدور قرار وثیقه / بازداشت را صادر کند.
• اگر جرم اثبات شود، دادسرا کیفرخواست صادر کرده و پرونده را به دادگاه کیفری می‌فرستد.
• ابلاغیه زمان رسیدگی از طریق سامانه ثنا برای طرفین ارسال می‌شود.
• جلسه دادگاه برگزار شده و مقام قضایی پس از استماع دفاعیات، رای صادر می‌کند و پرونده به شعبه اجرای احکام می‌رود.

آیا امکان پس گرفتن پول یا ارز دیجیتال وجود دارد؟

یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های مالباختگان این است که آیا پیگیری کلاهبرداری ارز دیجیتال به بازگشت دارایی ختم می‌شود؟ پاسخ این است که نمی‌توان با قطعیت 100 درصدی موفقیت را تضمین کرد. رسیدگی به پرونده‌های رمزارز به دلایل زیر بسیار پیچیده و زمان‌بر است:

• چالش‌های رهگیری فنی: رمزارزها ماهیت غیرمتمرکز دارند و اگر به کیف‌ پول‌های ناشناس خارجی یا میکسرهای بلاک چین منتقل شوند، ردیابی آن‌ها بسیار سخت می‌شود.
• خلاءهای نظارتی و قانونی: نبود قوانین شفاف در تعیین تکلیف دارایی‌های رمزارزی در کشور.

یکی از معروف‌ترین نمونه‌های شکایت از صرافی ارز دیجیتال در ایران، پرونده صرافی کریپتولند (شرکت یکتا اکسیر سبز) است. این صرافی با بیش از ۲۰۰ هزار کاربر در سال ۱۴۰۰ به دلیل تخلفات گسترده مالی و انتشار توکن‌های بدون پشتوانه منحل و مدیران آن بازداشت شدند.

طبق اعلام رسمی دادگستری استان تهران، پس از طی مراحل طولانی قضایی، متهمان اصلی پرونده در سال ۱۴۰۲ به ۱۵ و ۸ سال حبس، جزای نقدی و رد مال به نفع بیش از ۵۱ هزار شاکی محکوم شدند. با وجود صدور رای قطعی دادگاه و بازگرداندن میلیون‌ها دلار و تسویه با بخشی از مالباختگان، به دلیل فرار متهم اصلی به خارج از کشور (و صدور اعلان قرمز اینترپل) و عدم کفایت اموال توقیف شده نسبت به کل بدهی، براساس آخرین اظهار نظر سخنگوی قوه قضاییه در تیر ماه 1405با وجود گذشت بیش از 5 سال،‌ هنوز بخشی از مالباختگان به مطالبات خود نرسیده‌اند و پرونده در مرحله اجرای احکام قرار دارد.

این پرونده نشان می‌دهد که حتی با طی تمام مراحل قضایی و محکومیت قطعی صرافی، استرداد کامل اموال زمان‌بر بوده و به میزان اموال شناسایی‌شده از متهمان بستگی دارد.

چرا شکایت گروهی احتمال موفقیت را افزایش می‌دهد؟

تجربه نشان می‌دهد شکایت از صرافی ارز دیجیتال در صورتی‌که به‌صورت گروهی انجام بگیرد، پیگیری در نهادهای قضایی با جدیت و سرعت بیشتری همراه می‌شود. تعداد زیاد شکات به مقام قضایی نشان می‌دهد که موضوع یک اختلاف ساده یا خطای فنی فردی نیست، بلکه با یک جرم کلاهبرداری شبکه‌ای روبه‌رو است. از طرفی دیگر، با افزایش مجموع مبلغ کلاهبرداری، مقام قضایی دستورات سخت‌گیرانه‌تری مانند دستور مسدودسازی فوری تمام حساب‌های بانکی و ممنوع‌الخروجی مدیران صرافی را صادر می‌کند. ناگفته نماند مالباختگان می‌توانند هزینه‌های دادرسی و وکالت را بین یکدیگر تقسیم کنند.

کلام پایانی

شکایت از صرافی ارز دیجیتال در ایران فرایندی کاملا قانونی و امکان‌پذیر است؛ مشروط بر آنکه مستندات کافی برای پیگیری حقوق خود را در اختیار داشته باشید و نکات احتیاطی برای کار با صرافی‌های ارز دیجیتال اعم از مطالعه دقیق قوانین و مقررات این پلتفرم‌ها را رعایت کنید. اگر تجربه ثبت شکایت قضایی یا پیگیری تخلف صرافی‌ها از طریق پلیس فتا را دارید، نقطه نظرات خود را در این زمینه با ما در میان بگذارید.