اگر توافق نهایی ایران و آمریکا امضا شود، نفت به چند دلار میرسد؟

شایعات و پالس‌های دیپلماتیک نشان می‌دهند که پس از ماه‌ها درگیری و انسداد، آمریکا و ایران به یک توافق صلح پایدار بسیار نزدیک شده‌اند؛ تا جایی که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، صراحتاً اعلام کرده که دو طرف در یک‌قدمی توافق هستند. با جدی شدن این سناریو، بزرگ‌ترین سوالی که ذهن معامله‌گران و فعالان اقتصادی را درگیر کرده این است: به محض اعلام رسمی صلح و بازگشایی تنگه هرمز، قیمت نفت چقدر سقوط خواهد کرد و در چه عددی تثبیت می‌شود؟

در این مقاله تحلیلی، با تکیه بر داده‌های فاندامنتال، زنجیره تأمین و مدل‌سازی‌های مالی، قیمت نفت را پس از صلح پیش‌بینی می‌کنیم تا ببینیم آیا دوران نفت ارزان دوباره تکرار خواهد شد یا خیر.

شوک اولیه صلح و سقوط نفت برنت تا مرز ۸۰ دلار

در حال حاضر، هر دو شاخص معتبر بازار یعنی نفت خام آمریکا (WTI) و نفت برنت (Brent) به ترتیب در کانال‌های ۸۷ و ۹۰ دلار معامله می‌شوند. بخش عمده‌ای از این قیمت بالا، ناشی از چیزی است که در اقتصاد به آن پریمیوم ریسک ژئوپولیتیک (Geopolitical Risk Premium) یا همان هزینه بابت ترس از تداوم جنگ می‌گویند.

مدل‌سازی‌های موسسه مالی سیتادل (Citadel) نشان می‌دهد که به محض انتشار پالس‌های قطعی صلح، بازار در گام اول یک واکنش روانی و سریع نشان خواهد داد. سیتادل تخمین می‌زند که با تایید بازگشایی تنگه هرمز، ترس از تورم انرژی فوراً فروکش کرده و این تخلیه حباب روانی، قیمت نفت را با یک سقوط سریع به حوالی مرز ۸۰ دلار خواهد رساند. این شوک اولیه ناشی از رفتار معامله‌گرانی است که بر اساس اخبار (Sell the News) پوزیشن‌های خرید خود را می‌بندند.

تله ۳ تا ۶ ماهه لجستیک و کف‌سازی در کانال ۸۰ دلار

بسیاری از معامله‌گران مبتدی تصور می‌کنند به محض امضای صلح، قیمت نفت فوراً به کانال ۶۰ دلار (دوران پیش از جنگ) سقوط می‌کند؛ اما داده‌های تخصصی موسسه انرژی وود مکنزی (Wood Mackenzie) خط بطلانی بر این فرضیه می‌کشد.

تعطیلی تنگه هرمز عرضه نزدیک به ۱۲ میلیون بشکه در روز از نفت خلیج فارس را به بازار جهانی قفل کرده بود. بازگرداندن این حجم عظیم از نقدینگی فیزیکی به بازار، مثل زدن یک کلید برق نیست، بلکه بازسازی یک اکوسیستم کاملاً تخریب‌شده است. بر اساس پیش‌بینی وود مکنزی، به سه دلیل اصلی، قیمت نفت نمی‌تواند به سرعت از محدوده ۸۰ دلار پایین‌تر برود:

• پراکندگی نفت‌کش‌های غول‌پیکر (VLCCs): این ناوگان عظیم در طول ماه‌های جنگ به مسیرهای بسیار دورتری در سراسر جهان فرستاده شده‌اند. جمع‌آوری و بازگرداندن مجدد این کشتی‌ها به خلیج فارس، بارگیری و ارسال آن‌ها به بازارهای جهانی حداقل ۲ تا ۳ ماه زمان نیاز دارد.
• احیای پله‌پله چاه‌های نفت: فیلدهای نفتی خلیج فارس به دلیل توقف‌های ناگهانی در زمان جنگ با چالش‌های فنی زیرزمینی مواجه شده‌اند. پیش‌بینی می‌شود این فیلدها ظرف ۳ ماه تنها به ۷۰ درصد و ظرف ۶ ماه به ۹۰ درصد از ظرفیت قبلی خود بازگردند.
• سرعت متفاوت تولیدکنندگان: عربستان و امارات به دلیل داشتن خطوط لوله جایگزین، سریع‌تر تولید خود را احیا می‌کنند؛ اما بازگشت کویت و به خصوص عراق (به دلیل پیچیدگی‌های فنی و پیر بودن مخازن) بسیار کند خواهد بود که این خود مانع از اشباع ناگهانی بازار می‌شود.

بنابراین، در میان‌مدت (یک بازه ۳ تا ۶ ماهه پس از صلح)، عرضه فیزیکی نفت به کندی صورت می‌گیرد و همین عامل اجازه نمی‌دهد قیمت نفت از کانال ۸۰ تا ۸۲ دلار پایین‌تر برود.

نفت ۶۰ دلاری ممکن است؟

برای پیش‌بینی بلندمدت قیمت نفت (بازه یک‌ساله و فراتر از آن)، باید به هزینه‌هایی نگاه کنیم که جنگ به ساختار این صنعت تحمیل کرده است. کارشناسان ارشد موسسه IDX Advisors معتقدند که حتی پس از پایان کامل جنگ، دوران نفت ۶۰ دلاری برای همیشه به تاریخ پیوسته است.

دلیل این ادعا، خسارت‌های ساختاری سنگین به زیرساخت‌هاست؛ به عنوان مثال، قطر رسماً اعلام کرده که بازسازی و تعمیر کارخانه ال‌ان‌جی (LNG) راس‌لافان حتی در شرایط آتش‌بس ۳ تا ۵ سال زمان می‌برد.

علاوه بر این، ماه‌های طولانی تهدید مین‌های دریایی و حملات موشکی، نگرش شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌ها را به تنگه هرمز تغییر داده است. شرکت‌های کشتیرانی برای بازگشت به این مسیر، نرخ‌های بالاتری را برای حق‌بیمه ریسک جنگ مطالبه خواهند کرد و هزینه‌های امنیتی نفت‌کش‌ها بالا باقی خواهد ماند. این هزینه‌های اضافی، عملاً مانند یک مالیات مؤثر و پنهان ژئوپولیتیک روی قیمت هر بشکه نفت عمل می‌کند و به عنوان یک سد فاندامنتال، مانع از ریزش قیمت به کانال‌های پایین‌تر می‌شود.

با وجود ادعای موسسه IDX Advisors اما منطق بازار نشان می‌دهد این تنها یک روی سکه است و در عمل، سقوط نفت به کانال ۶۰ دلار در بلندمدت نه‌تنها ممکن، بلکه کاملاً محتمل است؛ چرا که متغیرهای قدرتمندی در حال تغییر دادن کل کلان‌روند عرضه هستند.

بزرگ‌ترین محرک ریزش قیمت، فروپاشی تدریجی انحصار عرضه است. امارات متحده عربی با خروج خود از اتحاد اوپک پلاس، حالا دست بازتری برای افزایش تهاجمی تولید و تصاحب سهم بازار دارد. از سوی دیگر، روانه شدن جریان نفت ونزوئلا به بازارهای جهانی و پتانسیل بالای این کشورها برای اشباع بازار فیزیکی، می‌تواند به راحتی اثر مالیات‌های پنهان لجستیکی را خنثی کند. بنابراین، برخلاف ادعای موسسات فامندامنتال، ترکیب عرضه آزادانه امارات و ونزوئلا، دیوار دفاعی قیمت را به شدت سست خواهد کرد.

اگر تحریم‌های نفتی ایران برداشته شود؟

اما تیر خلاص به قیمت نفت زمانی شلیک خواهد شد که توافق صلح، با بند «رفع تحریم‌های نفتی ایران» همراه شود. در این سناریو، معادلات بازار انرژی با دو شوک بزرگ روبه‌رو می‌شود:

• آزادسازی ذخایر روی آب: ایران حجم عظیمی از نفت خام را روی نفت‌کش‌های شناور در دریا ذخیره کرده است که به محض لغو تحریم‌ها، این محموله‌ها به عنوان یک عرضه فوری و ضربتی وارد بازار تشنه جهان می‌شوند و قیمت را در کوتاه‌مدت با یک سقوط شارپی مواجه می‌کنند.
• بازگشت به حداکثر ظرفیت تولید فیلدها: در گام بعدی، با ورود سرمایه و تکنولوژی، فیلدهای نفتی ایران ماراتن بازگشت به سقف تولید تاریخی خود را آغاز خواهند کرد.

ورود رسمی و بدون محدودیت نفت ایران به خطوط لوله جهانی، در کنار خروج امارات برای افزایش تولید، همان سناریوی قدرتمندی است که می‌تواند مازاد عرضه شدیدی در بازار ایجاد کند. در صورت تحقق این زنجیره فاندامنتال، سقوط قیمت نفت به کانال ۶۰ دلار در بلندمدت، دستان گاوهای بازار را کاملاً خالی خواهد کرد.

پیش‌بینی نهایی؛ تارگت‌های قیمتی نفت پس از توافق

با کنار هم قرار دادن این پازل‌های روایی و علت‌ومعلولی، پیش‌بینی ساختاری قیمت نفت پس از اعلام توافق به شرح زیر است:

• تارگت میان‌مدت (۱ تا ۳ ماه پس از صلح): سقوط روانی قیمت و تثبیت در محدوده ۸۰ تا ۸۳ دلار به دلیل زمان‌بر بودن بازگشت ۲ تا ۳ ماهه ناوگان نفت‌کش‌ها به خلیج فارس.
• تارگت بلندمدت (۶ ماه تا یک سال پس از صلح): با افزایش تولید فیلدها به مرز ۹۰ درصد و بازگشت نظم به تنگه هرمز، قیمت نفت می‌تواند تا محدوده ۷۵ دلار عقب‌نشینی کند.
• کف مطلق چرخه: به دلیل تخریب زیرساخت‌های عراق و قطر، هزینه‌های بازسازی ۳ تا ۵ ساله و مالیات پنهان حق‌بیمه کشتی‌ها، مرز ۷۰ دلار به عنوان کف جدید بازار نفت عمل خواهد کرد.

هیچ تحلیل قطعی در مورد بازارهای مالی وجود ندارد. تمامی موارد ذکر شده صرفاً به منظور اطلاع‌رسانی منتشر گردیده و این مطلب هیچ‌گونه پیشنهاد خرید یا فروشی برای معامله‌گران محسوب نمی‌شود. افراد باید نسبت به ریسک‌های ذاتی بازارهای مالی آگاهی داشته باشند و قبل از اقدام به هرگونه سرمایه‌گذاری از تصمیم خود مطمئن شوند. ایران بروکر نسبت به ضرر و زیان احتمالی شما هیچگونه مسئولیتی را نمی‌پذیرد.