رئیس سازمان بورس از دشواری تشخیص دستکاری در بازار سرمایه خبر داد

رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار در شرایطی نسبت به پیچیدگی پرونده‌های دستکاری بازار سرمایه هشدار داده که با افزایش عمق معاملات و حساسیت بیشتر نهاد ناظر بر سلامت دادوستدها، تشخیص مرز میان رفتار طبیعی بازار و مداخله هدفمند در قیمت‌ها، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظارتی تبدیل شده است. رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با اشاره به پیچیدگی پرونده‌های مرتبط با دستکاری قیمت در بازار سرمایه گفت: تفکیک یک رفتار مجرمانه از معاملات طبیعی بازار، به الگوها، معیارها و بررسی‌های دقیق نیاز دارد؛ زیرا قیمت سهام تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل بنیادی، انتظارات سرمایه‌گذاران و شرایط بازار شکل می‌گیرد.

حجت‌اله صیدی در همایش تخصصی بررسی مصادیق جرم دستکاری بازار سرمایه اظهار کرد: پرونده‌های بازار سرمایه در مقایسه با بسیاری از پرونده‌های بازار پول، معمولاً پیچیدگی بیشتری دارند. در این بازار، عوامل متعددی از جمله ارزش دارایی‌ها، سودآوری شرکت، چشم‌انداز صنعت، شرایط اقتصادی و رفتار معامله‌گران می‌تواند بر قیمت اثر بگذارد.

او با اشاره به اینکه مفاهیم جرم، تقلب و تخلف هرکدام تعریف و ویژگی‌های مشخصی دارند، گفت: یکی از موضوعات مهم در این حوزه، ارزش‌گذاری دارایی‌هاست. ممکن است در فرآیند عرضه اولیه یا ارزش‌گذاری یک شرکت، قیمت دارایی بالاتر یا پایین‌تر از ارزش واقعی آن تعیین شود؛ موضوعی که می‌تواند زمینه‌ساز اختلاف، تخلف یا حتی رسیدگی قضایی باشد.

صیدی قیمت‌گذاری را یکی از پیچیده‌ترین موضوعات علم اقتصاد دانست و افزود: هنوز درباره مفهوم قیمت عادلانه یا منصفانه، پاسخ قطعی و مورد توافقی وجود ندارد. این مسئله در بازار سرمایه پیچیده‌تر می‌شود؛ چرا که قیمت یک سهم تنها به عرضه و تقاضا وابسته نیست و متغیرهایی مانند سود شرکت، ارزش دارایی‌ها، آینده صنعت، سیاست‌های اقتصادی، تحریم‌ها، تعرفه‌ها و ناترازی انرژی نیز بر آن اثر می‌گذارند.

به گفته رئیس سازمان بورس، اختلاف‌نظر میان کارشناسان در ارزش‌گذاری شرکت‌ها موضوعی طبیعی است، اما در نهایت این ارزیابی‌ها باید در قیمت سهام منعکس شود. او تأکید کرد که سرمایه‌گذاران هنگام خرید و فروش سهام، بر اساس پیش‌بینی خود از آینده قیمت تصمیم می‌گیرند و همین رفتارها، تشخیص یک معامله عادی از رفتار هدفمند برای اثرگذاری مصنوعی بر قیمت را دشوار می‌کند.

صیدی با بیان اینکه در بسیاری از موارد، ظاهر معاملات می‌تواند کاملاً طبیعی به نظر برسد، توضیح داد: ممکن است سهمی در یک بازه قیمتی معامله شود و سپس قیمت آن رشد قابل‌توجهی را تجربه کند. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا رشد قیمت حاصل عرضه و تقاضای واقعی، اخبار بنیادی و تغییر انتظارات بازار بوده یا گروهی از افراد با هماهنگی و تبانی، قیمت را به سطحی غیرواقعی رسانده‌اند.

او افزود: زمانی که سازمان بورس قصد دارد درباره یک پرونده تصمیم‌گیری کند، باید مشخص شود که موضوع در سطح تخلف انضباطی و مقرراتی قابل رسیدگی است یا باید برای بررسی جرم احتمالی به مرجع قضایی ارجاع شود. این مرحله نیازمند تحلیل دقیق داده‌ها، الگوهای معاملاتی و شواهد موجود است.

رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار اعلام کرد که در بازار سرمایه ایران، مدل‌ها و معیارهای مختلفی برای شناسایی رفتارهای مشکوک و جرایم مرتبط با دستکاری بازار تعریف شده است. به گفته او، در حوزه فناوری اطلاعات، سامانه‌ها و روش‌های کشف نیز اقداماتی انجام شده که می‌تواند در شناسایی الگوهای غیرعادی معاملاتی کمک‌کننده باشد.

با این حال، صیدی تأکید کرد که استفاده از ابزارهای نظارتی به‌تنهایی برای اثبات وقوع جرم کافی نیست و در نهایت باید مشخص شود که آیا یک رفتار واقعاً با قصد دستکاری بازار انجام شده است یا خیر.

صیدی دستکاری قیمت را عاملی برای جابه‌جایی غیرمنصفانه ثروت میان فعالان بازار دانست و گفت: اگر فرد یا گروهی بتواند قیمت یک سهم را به‌صورت غیرواقعی افزایش دهد و سپس در قیمت‌های بالا از بازار خارج شود، خریدارانی که در قیمت‌های غیرواقعی وارد شده‌اند ممکن است با زیان مواجه شوند.

او وضعیت چنین معاملاتی را به «آهن داغ» تشبیه کرد و گفت در نهایت مشخص نیست این دارایی به دست چه کسی می‌رسد، اما ممکن است آخرین خریداران بیشترین آسیب را متحمل شوند. به همین دلیل، توسعه معاملات و رونق بازار سرمایه باید هم‌زمان با تقویت سازوکارهای نظارتی و جلوگیری از رفتارهای مخرب دنبال شود.

رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار بر اهمیت همکاری میان نهاد ناظر بازار سرمایه و دستگاه قضایی تأکید کرد و گفت: برگزاری نشست‌های تخصصی می‌تواند به تدوین معیارهای دقیق‌تر برای تشخیص مصادیق جرم، رسیدگی عادلانه‌تر به پرونده‌ها و صیانت بهتر از حقوق سرمایه‌گذاران کمک کند.

او همچنین با اشاره به تشکیل دادسرای جرایم اقتصادی، این اقدام را در تخصصی‌تر شدن رسیدگی به پرونده‌های اقتصادی مؤثر دانست و افزود: هرچه موضوعات خاص بازار سرمایه با همکاری نزدیک‌تر نهادهای تخصصی و قضایی بررسی شود، نتیجه آن می‌تواند به نفع فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران باشد.

صیدی در پایان بر اهمیت آموزش در زمینه شیوه‌های دستکاری بازار تأکید کرد و گفت آشنایی با الگوها و تکنیک‌های رایج رفتارهای متقلبانه، می‌تواند به درک بهتر ابعاد این جرایم و افزایش دقت در رسیدگی به آن‌ها کمک کند.