بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی (IEA) که در گزارش چشمانداز بازارهای کالایی بانک جهانی مورد استفاده قرار گرفته، اختلال ایجادشده در عرضه نفت در پی بسته شدن تنگه هرمز در مارس ۲۰۲۶، با کاهش روزانه ۱۰.۱ میلیون بشکهای، بزرگترین شوک عرضه ثبتشده در دادههای مورد بررسی بوده است.
این میزان کاهش عرضه تقریباً دو برابر اختلال ایجادشده در جریان انقلاب ایران در سالهای ۱۹۷۸ و ۱۹۷۹ است؛ رویدادی که پیش از این، با کاهش روزانه ۵.۶ میلیون بشکه، بزرگترین اختلال عرضه نفت در میان موارد بررسیشده محسوب میشد.
تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای انتقال انرژی در جهان است و بخش قابلتوجهی از تجارت نفت جهان از این مسیر عبور میکند. بر اساس دادههای ارائهشده، اختلال در عبور نفتکشها از این تنگه در مارس ۲۰۲۶ موجب شد کشورهای تولیدکننده نفت در منطقه خلیج فارس تولید خود را کاهش دهند.
در فهرست هفت اختلال بزرگ عرضه نفت، میزان کاهش عرضه به این شرح است:
| رویداد | دوره زمانی | کاهش عرضه نفت |
|---|---|---|
| بسته شدن تنگه هرمز | مارس ۲۰۲۶ | ۱۰.۱ میلیون بشکه در روز |
| انقلاب ایران | نوامبر ۱۹۷۸ تا آوریل ۱۹۷۹ | ۵.۶ میلیون بشکه در روز |
| تحریم نفتی اعراب | اکتبر ۱۹۷۳ تا مارس ۱۹۷۴ | ۴.۳ میلیون بشکه در روز |
| حمله عراق به کویت | اوت ۱۹۹۰ تا ژانویه ۱۹۹۱ | ۴.۳ میلیون بشکه در روز |
| جنگ ایران و عراق | اکتبر ۱۹۸۰ تا ژانویه ۱۹۸۱ | ۴.۱ میلیون بشکه در روز |
| جنگ عراق | مارس تا دسامبر ۲۰۰۳ | ۲.۳ میلیون بشکه در روز |
| جنگ داخلی لیبی | فوریه تا اکتبر ۲۰۱۱ | ۱.۵ میلیون بشکه در روز |
بر اساس این دادهها، اختلال مارس ۲۰۲۶ در تنگه هرمز، روزانه ۴.۵ میلیون بشکه بیشتر از اختلال ثبتشده در جریان انقلاب ایران از عرضه نفت کاسته است؛ یعنی حدود ۸۰ درصد بیشتر.
تحریم نفتی ۱۹۷۳؛ یکی از بزرگترین شوکهای بازار: تحریم نفتی کشورهای عربی در فاصله اکتبر ۱۹۷۳ تا مارس ۱۹۷۴ نیز موجب کاهش روزانه ۴.۳ میلیون بشکه از عرضه نفت شد. این بحران به افزایش شدید قیمت نفت، کمبود سوخت و اجرای سهمیهبندی در برخی کشورها انجامید و از آن بهعنوان نخستین بحران بزرگ جهانی نفت یاد میشود.
در سوی دیگر، حمله عراق به کویت در سال ۱۹۹۰ نیز اختلالی مشابه ایجاد کرد و عرضه نفت جهان را حدود ۴.۳ میلیون بشکه در روز کاهش داد. قیمت جهانی نفت نیز در مدت کوتاهی دو برابر شد.
جنگ ایران و عراق نیز بین اکتبر ۱۹۸۰ تا ژانویه ۱۹۸۱ باعث کاهش روزانه ۴.۱ میلیون بشکهای عرضه نفت شد.
اختلالات نفتی در قرن بیستویکم: جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ و جنگ داخلی لیبی در سال ۲۰۱۱ نیز از دیگر رویدادهای مهم این فهرست هستند، هرچند میزان اختلال ایجادشده در آنها پایینتر از بحرانهای نفتی دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ بود.
جنگ عراق در فاصله مارس تا دسامبر ۲۰۰۳ موجب کاهش روزانه ۲.۳ میلیون بشکه از عرضه نفت شد. این رقم در مورد جنگ داخلی لیبی بین فوریه تا اکتبر ۲۰۱۱ به ۱.۵ میلیون بشکه در روز رسید.
در مجموع، پنج مورد از هفت اختلال بزرگ بررسیشده به خاورمیانه مربوط میشوند؛ موضوعی که اهمیت این منطقه در تأمین نفت جهان را نشان میدهد.
با این حال، مورد تنگه هرمز در سال ۲۰۲۶ از سایر نمونههای این فهرست فاصله محسوسی دارد؛ چراکه کاهش روزانه ۱۰.۱ میلیون بشکهای عرضه نفت، نخستین مورد در این مجموعه است که از مرز ۱۰ میلیون بشکه در روز عبور میکند.
نظرات کاربران