صندوق های بورسی یکی از ابزارهای مهم سرمایهگذاری غیرمستقیم در بازار سرمایه هستند که به افراد امکان میدهند بدون نیاز به تحلیل و مدیریت مستقیم سهام، کالاها، اوراق بهادار و … در بازار بورس فعالیت کنند. هر شخص حقیقی یا حقوقی که تحلیل ابزارهای مالی را به صورت حرفهای یا مبتدی آموزش دیده باشد (حتی آموزشی ندیده باشد)، میتواند در انواع صندوق های بورسی سرمایهگذاری کند.
صندوق های بورس تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار و صندوق های کالایی تحت نظارت بورس کالا فعالیت میکنند و سرمایههای خرد را از مردم جمعآوری کرده و با توجه به نوع صندوق بورسی در داراییهای متنوعی مانند سهام، اوراق بهادار و سایر ابزارهای مالی سرمایهگذاری میکنند.
مزایا و معایب صندوق های بورسی
به طور کلی مزایا و معایب صندوق های بورسی به شرح زیر است:
معایب سرمایه گذاری در صندوق های بورسی
مزایای سرمایه گذاری در صندوق های بورسی
کارمزد و هزینههای مدیریتی: صندوق های سرمایه گذاری دارای کارمزد مدیریت و هزینههای جاری هستند که ممکن است بخشی از سود سرمایهگذار را کاهش دهد.
مدیریت حرفهای: سرمایهگذاری در صندوق های بورسی به دلیل مدیریت توسط تیمهای حرفهای، ریسک کمتری نسبت به فعالیت مستقیم در بازار بورس دارد.
کنترل کمتر بر دارایی: در صندوق های بورسی سرمایهگذاران نمیتوانند مستقیماً تصمیمات مدیریتی در خصوص خرید و فروش سهام اتخاذ کنند.
تنوع در سرمایهگذاری: صندوق های سرمایه گذاری، داراییهای خود را در سبدی متنوع از سهام و اوراق بهادار توزیع میکنند که موجب کاهش ریسک میشود.
ریسک نوسانات بازار: اگرچه صندوق ها سبد متنوعی از داراییها دارند، اما همچنان تحت تأثیر نوسانات بازار قرار میگیرند.
نقدشوندگی بالا: برخی از صندوق های سرمایهگذاری قابل معامله در بورس (ETF) قابلیت خرید و فروش آسان در طول ساعات معاملات بازار را دارند.
اصطلاحات صندوق های بورسی
برای درک بهتر عملکرد صندوق های بورسی، آشنایی با برخی اصطلاحات رایج ضروری است:
تعریف واحدهای سرمایه گذاری
واحد سرمایه گذاری در صندوق بورسی یا یونیت (Unite) به کوچکترین بخش هر صندوق بورسی گفته میشود که نشاندهنده سهم سرمایهگذار در داراییهای صندوق است. هر سرمایهگذار بهاندازه تعداد واحدهای خود در سود و زیان صندوق بورسی شریک خواهد بود.
انواع واحدهای سرمایه گذاری
واحدهای سرمایه گذاری در صندوق های بورسی به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
1. واحدهای سرمایه گذاری عادی: که قابل خرید و فروش در بازار سرمایه هستند و ارزش آنها بر اساس NAV صندوق تعیین میشود.
2. واحدهای سرمایه گذاری ممتاز: این واحدها معمولاً در اختیار مؤسسان صندوق هستند و دارای حقوق مدیریتی و تصمیمگیری هستند.
تعریف ارزش خالص دارایی صندوق سرمایه گذاری (NAV)
«ارزش خالص دارایی» یا (NAV: Net Asset Value) ارزش واقعی هر واحد از صندوق سرمایه گذاری را نشان میدهد که از تفاضل ارزش کل داراییهای صندوق با بدهیهای آن به دست میآید و بهصورت روزانه محاسبه و اعلام میشود.
تعریف قیمت صدور و قیمت ابطال
قیمت صدور: مبلغی که سرمایهگذار برای خرید واحدهای جدید صندوق میپردازد. این قیمت معمولاً شامل NAV و کارمزد صدور میشود.
قیمت ابطال: مبلغی که سرمایهگذار در هنگام فروش واحدهای خود دریافت میکند. این قیمت برابر با NAV واحد سرمایهگذاری در زمان فروش است.
نکته: البته در اکثر مواقع قیمت خرید و فروش واحدهای سرمایهگذاری صندوق های بورسی دارای حباب مثبت یا حباب منفی است.
حباب قیمتی به وضعیتی گفته میشود که قیمت واحدهای یک صندوق سرمایه گذاری به میزان قابل توجهی بالاتر (پایینتر) از ارزش واقعی (NAV) آن باشد. این وضعیت معمولاً به دلیل افزایش تقاضای غیرمنطقی (عرضه غیرمنطقی) و هیجانی برای خرید یا فروش واحدهای صندوق ایجاد میشود.
ارکان صندوق های سرمایه گذاری بورسی
ارکان صندوق سرمایه گذاری شامل نهادهایی است که در مدیریت و نظارت بر عملکرد صندوق نقش دارند. این ارکان عبارتاند از:
مدیر صندوق: مسئولیت تصمیمگیری در خصوص سرمایه گذاریهای صندوق را بر عهده دارد.
متولی صندوق: وظیفه نظارت بر عملکرد مدیر و اجرای صحیح مفاد اساسنامه و امیدنامه را بر عهده دارد.
حسابرس: بررسی و ارزیابی عملکرد مالی صندوق را انجام میدهد تا از شفافیت و صحت اطلاعات مالی اطمینان حاصل شود.
بازارگردان: در صورت لزوم برای افزایش نقدشوندگی و جلوگیری از نوسانات شدید قیمتی، اقدام به خرید و فروش واحدهای سرمایهگذاری در بازار میکند.
اساسنامه و امیدنامه صندوق بورسی چیست؟
اساسنامه: سندی قانونی است که شامل مقررات، اهداف و ساختار کلی صندوق سرمایهگذاری میشود. این سند چارچوب فعالیتهای صندوق را مشخص کرده و تعهدات آن را تعیین میکند.
امیدنامه: شامل اطلاعات جزئیتر درباره نحوه سرمایه گذاری، استراتژیهای مالی و ریسکهای مرتبط با صندوق است. سرمایهگذاران قبل از ورود به هر صندوق باید امیدنامه آن را بررسی کنند تا شناخت کاملی از نحوه عملکرد آن داشته باشند.
انواع صندوق های بورسی
صندوق های بورسی بر اساس معیارهای مختلفی دستهبندی میشوند. در ادامه، انواع صندوق های بورسی را بررسی میکنیم.
انواع صندوق های بورسی بر اساس نحوه معامله
صندوق های سرمایه گذاری بورسی از نظر نحوه انجام معاملات به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
صندوق های بورسی صدور و ابطال
صندوق های صدور و ابطال نوعی از صندوق های سرمایه گذاری هستند که واحدهای آنها بهصورت مستقیم از طریق مدیر صندوق خرید و فروش میشوند. در این نوع صندوق ها، سرمایه گذار درخواست صدور (خرید) یا ابطال (فروش) واحدهای سرمایه گذاری خود را از طریق سامانه مخصوص یا سایت رسمی صندوق ارائه میدهد و معامله در بازاری خارج از بورس انجام میشود.
ویژگی های صندوق های صدور و ابطال
قیمت خرید و فروش واحدها ثابت است و بر اساس ارزش خالص داراییها (NAV) تعیین میشود.
نقدشوندگی این صندوق ها معمولاً کمتر از صندوق های قابل معامله در بورس است.
سرمایهگذاران نمیتوانند واحدهای صندوق را در لحظه خرید و فروش کنند.
صندوق های بورسی قابل معامله در بورس (ETF)
صندوق های سرمایه گذاری «قابل معامله» که به اختصار (ETF) نامیده میشود که خلاصه عبارت (Exchange traded fund) است یکی از رایجترین و پرطرفدارترین انواع صندوق های بورسی هستند که واحدهای آنها همانند سهام شرکتها در بازار بورس خرید و فروش میشود. این نوع صندوق ها نقدشوندگی بالاتری دارند و سرمایه گذاران میتوانند در طول ساعات بازار بهراحتی چندین و چند بار (وابسته به استراتژی معاملاتی خود) به خرید و فروش آنها بپردازند.
ویژگی های صندوق های قابل معامله در بورس (ETF)
معامله واحدهای سرمایه گذاری بهصورت آنلاین از طریق کارگزاریهای بورس انجام میشود.
قیمت واحدهای صندوق در بازار بر اساس عرضه و تقاضا تعیین میشود و ممکن است کمی با NAV تفاوت داشته باشد.
نقدشوندگی بالا به دلیل امکان معامله در بازار بورس.
کارمزدها و ساعت معاملاتی متناسب با نوع صندوق ETF متفاوت است.
انواع صندوق های بورسی از نظر ترکیب دارایی
صندوق های بورسی بر اساس ترکیب داراییهایشان در دستههای مختلفی قرار میگیرند. این ترکیب داراییها میزان ریسک، بازده و نوع سرمایهگذاری را تعیین میکند. نکته حائز اهمیت درباره از اینجا به بعد متن آن است که اکثر صندوق های معرفی شده در ادامه میتوانند در دستهبندی صندوق های صدور و ابطالی یا صندوق های ETF قرار بگیرند. برای مثال:
هم صندوق درآمد ثابت از نوع صدور و ابطالی وجود دارد و هم صندوق درآمد ثابت از نوع ETF
هم صندوق درآمد سهامی از نوع صدور و ابطالی وجود دارد و هم صندوق سهامی از نوع ETF
و …
در ادامه به بررسی انواع صندوق های بورسی از نظر ترکیب دارایی میپردازیم.
صندوق بورسی با درآمد ثابت
صندوق های سرمایه گذاری با درآمد ثابت بخش عمدهای از داراییها را (بین 85 تا 100 درصد) در اوراق با درآمد ثابت سرمایهگذاری میکنند. این موضوع، ریسک سرمایه گذاری را به طور قابل توجهی کاهش میدهد. با این حال، برای افزایش بازدهی و ایجاد تنوع در سبد سرمایهگذاری، مدیران صندوق میتوانند حداکثر 15 درصد از داراییها را به سایر فرصتهای سرمایهگذاری، از جمله صندوق های سرمایه گذاری دیگر، سهام، حق تقدم سهام و اوراق اختیار معامله مرتبط با سهام اختصاص دهند.
این رویکرد، ضمن حفظ امنیت سرمایه، امکان بهرهمندی از پتانسیل رشد سایر بازارها را نیز فراهم میکند. این نوع صندوق ها برای سرمایهگذارانی مناسب هستند که به دنبال سودی پایدار با کمترین میزان ریسک ممکن هستند.
انواع صندوق بورسی با درآمد ثابت
صندوق های بورسی با درآمد ثابت بر اساس نوع، به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
1- صندوق بورسی با درآمد ثابت با تقسیم سود دورهای: این نوع صندوق های درآمد ثابت به صورت دورهای مثلاً ماهانه به ازای هر واحد سرمایه گذاری به دارندگان آن سود نقدی تقسیم کرده و به حساب بانکی سرمایهگذار واریز میکند.
2-صندوق بورسی با درآمد ثابت بدون تقسیم سود دورهای: این نوع صندوق ها سود نقدی تقسیم نمیکنند و به صورت روزشمار (در روزهای کاری) ارزش هر واحد آنها (NAV) افزایش مییابد، عملاً میتوان گفت در این روش سرمایهگذار سود مرکب دریافت میکند.
ویژگی های صندوق با درآمد ثابت
ریسک کم و بازدهی مطمئن
مناسب برای سرمایهگذارانی با ریسکگریزی بالا
پرداخت سود دورهای منظم (اگر داشته باشد)
صندوق بورسی مختلط
صندوق های مختلط ترکیبی از سهام و اوراق با درآمد ثابت را در سبد سرمایهگذاری خود جای میدهند؛ به عبارتی میتوانند بین 40 تا 60 درصد از داراییهای خود را در سهام یا اوراق درآمد ثابت سرمایه گذاری کنند. این صندوق ها تعادلی بین ریسک و بازدهی ایجاد میکنند و برای سرمایهگذارانی مناسب هستند که به دنبال ترکیبی از سود ثابت و رشد سرمایه هستند.
ویژگی های صندوق مختلط
ریسک و بازدهی متوسط
ترکیب متعادل داراییها بین سهام و اوراق درآمد ثابت
مناسب برای سرمایه گذارانی که به دنبال تعادل بین سوددهی و ریسک هستند.
صندوق بورسی سهامی
صندوق های سرمایه گذاری سهامی حداقل باید 70 درصد از دارایی خود را در سهام شرکتهای پذیرفتهشده در بورس سرمایهگذاری کنند. این نوع صندوق ها برای سرمایهگذارانی مناسب است که به دنبال بازدهی بالاتر و پذیرای ریسک بیشتری هستند.
ویژگی های صندوق سهامی
بازدهی بالا در بلندمدت
نوسان و ریسک بیشتر نسبت به سایر انواع صندوق ها
مناسب برای سرمایه گذاران با دیدگاه بلندمدت و ریسکپذیر
صندوق سهامی اهرمی
صندوق های سهامی اهرمی نوعی از صندوق های سهامی هستند که از ابزارهای مالی مانند سهام، حق تقدم، واحدهای سرمایه گذاری صندوقهای سرمایهگذاری غیر از اوراق بهادار، گواهی سپرده های کالایی، اتخاذ موقعیت فروش قراردادهای آتی اوراق بهادار، اوراق مشارکت و … برای افزایش بازدهی استفاده میکنند. این نوع صندوق ها میتوانند سود بالایی به همراه داشته باشند اما ریسک آنها نیز به همان نسبت بالاست.
صندوق سهامی اهرمی دارای دو نوع واحد سرمایه گذاری هستند:
1- واحدهای صدور و ابطالی: کمریسکتر مثل صندوق های درآمد ثابت
2- واحدهای ETF: پرریسک، ریسک و بازدهی بیشتر از صندوق های سهامی
ویژگی های صندوق سهامی اهرمی
امکان کسب سود بالاتر از صندوق های سهامی معمولی
استفاده از ابزارهای مشتقه برای افزایش بازدهی
دارای ریسک بالا و مناسب برای سرمایهگذاران حرفهای
صندوق سهامی شاخصی
صندوق های سهامی شاخصی سعی میکنند عملکرد یک شاخص خاص مانند شاخص کل بورس یا شاخص هموزن را دنبال کنند. این نوع صندوق ها برای سرمایه گذارانی مناسب است که به دنبال سرمایه گذاری غیرمستقیم در شاخصهای بازار هستند. ترکیب دارایی این صندوق ها معمولاً حداقل 80 درصد سهام و حق تقدم شرکتهای پذیرفته شده در بازار بورس تهران و حداکثر 20 درصد در سهام شرکتهای بازار اول و دوم فرابورس، وجه نقد و سپرده های بانکی هست.
ویژگی های صندوق سهامی شاخصی
ریسک کمتر نسبت به صندوق های سهامی عادی
عملکرد مشابه شاخص انتخابی بازار
مناسب برای افرادی که میخواهند بدون تحلیل پیچیده، در شاخص بورس سرمایه گذاری کنند.
صندوق های بورسی کالایی
صندوق های بورسی کالایی نوعی از صندوق های سرمایهگذاری هستند که داراییهای خود را عمدتاً در بازار کالاها متمرکز میکنند. این صندوق ها امکان سرمایه گذاری در داراییهای فیزیکی یا اوراق مبتنی بر کالا را فراهم میکنند و در بورس کالای ایران شامل انواع زیر هستند:
صندوق کالایی طلا
صندوق کالایی زعفران
صندوق کالایی انرژی
صندوق های طلا
این صندوق ها داراییهای خود را بهصورت گواهی سپرده سکه طلا، سکه و شمش طلا یا سایر اوراق مبتنی بر طلا نگهداری میکنند و گزینهای مناسب برای افرادی هستند که به دنبال حفظ ارزش داراییهای خود در برابر تورم و نوسانات اقتصادی هستند.
به طور کلی ترکیب دارایی صندوق های طلا شامل:
گواهی سپرده سکه طلا و گواهی سپرده شمش طلا حداکثر 70 درصد از داراییهای صندوق
اوراق مشتقه حداکثر 20 درصد از داراییهای صندوق
تعهد خالص موقعیتهای بدون پوشش در قراردادهای مشتقه حداکثر 50 درصد
اخذ موقعیت خرید در قرارداد اختیار معامله حداکثر 5 درصد از داراییهای صندوق
ویژگی های صندوق های طلا
قابلیت نقدشوندگی بالا نسبت به طلای فیزیکی
کاهش ریسک نگهداری فیزیکی طلا
همبستگی قوی با قیمت جهانی و داخلی طلا
صندوق های زعفران
این نوع از صندوق های سرمایهگذاری عمدتاً داراییهای خود را در بازار زعفران و اوراق مشتقه مرتبط با آن متمرکز میکنند. با توجه به ارزش بالای زعفران و نوسانات آن، این صندوق ها گزینهای جذاب برای سرمایه گذارانی هستند که به دنبال تنوع بخشی به سبد سرمایه گذاری خود هستند. به طور کلی ترکیب دارایی صندوق های زعفران شامل حداقل 70 درصد سپرده کالایی زعفران، 20 درصد اوراق مشتقه مرتبط با محصولات کالایی، 5 درصد موقعیت خرید در قرارداد اختیار کالایی و سپرده بانکی، اوراق مشارکت و … است.
ویژگی های صندوق های زعفران
سرمایه گذاری غیرمستقیم در بازار زعفران بدون نیاز به خرید و نگهداری کالای زعفران
تأثیرپذیری از قیمت جهانی و داخلی زعفران
ریسک متوسط با قابلیت رشد بالا
صندوق انرژی
صندوق های انرژی حداقل 70 درصد از داراییهای خود را در اوراق بهادار مرتبط با انرژی مانند نفت، گاز و سایر منابع انرژی سرمایهگذاری میکنند و حداکثر 20 درصد از ارزش کل داراییهای صندوق را میتوانند در اوراق مشتقه مبتنی بر گواهی سپرده کالایی سرمایه گذاری کنند.
این صندوق ها گزینهای مناسب برای سرمایهگذارانی هستند که به دنبال بهرهمندی از نوسانات بازار انرژی و رشد قیمت منابع انرژی هستند.
موضوع سرمایه گذاری
توضیحات
گواهی سپرده کالایی (حاملهای انرژی) و گواهی صرفهجویی انرژی
حداقل ۷۰ درصد از ارزش کل داراییهای صندوق
اوراق مشتقه مبتنی بر گواهی سپرده کالایی (حاملهای انرژی)
حداکثر ۲۰ درصد از ارزش کل داراییهای صندوق
تعهد خالص موقعیتهای بدون پوشش در قراردادهای مشتقه مبتنی بر گواهی سپرده کالایی (حاملهای انرژی)
حداکثر ۵۰ درصد از ارزش کل داراییهای صندوق در زمان اتخاذ موقعیت
اخذ موقعیت خرید در قرارداد اختیار معامله گواهی سپرده کالایی (حاملهای انرژی)
حداکثر ۵ درصد از ارزش کل داراییهای صندوق
ویژگی های صندوق های انرژی
تنوعبخشی به سبد سرمایه گذاری
وابستگی به سیاستهای کلان اقتصادی و بازارهای جهانی
صندوق های اختصاصی بازارگردانی
صندوق های اختصاصی بازارگردانی برای تأمین نقدینگی و کنترل نوسانات سهام خاص در بازار بورس ایجاد شدهاند. این صندوق ها معمولاً توسط شرکتهای سرمایهگذاری یا نهادهای مالی برای حمایت از یک سهم خاص یا گروهی از سهام تشکیل میشوند.
ویژگی های صندوق های بازارگردانی
بهبود نقدشوندگی سهام
کاهش نوسانات قیمت سهام تحت پوشش
مدیریت حرفهای توسط نهادهای مالی معتبر
صندوق های جسورانه
صندوق های جسورانه (Venture Capital) در شرکتهای نوپا و استارتاپها سرمایهگذاری میکنند. این صندوق ها دارای ریسک بالا و بازدهی بالقوه زیاد هستند و برای سرمایهگذارانی مناسباند که به دنبال حمایت از نوآوری و فناوریهای جدید هستند.
ویژگی های صندوق های جسورانه
ریسک بالا همراه با امکان بازدهی زیاد
سرمایه گذاری در استارتاپهای نوآور و فناوریمحور
دوره سرمایه گذاری میانمدت تا بلندمدت
صندوق های نیکوکاری
صندوق های نیکوکاری نوعی از صندوق های سرمایهگذاری هستند که سود حاصل از سرمایه گذاری آنها صرف امور خیریه و عامالمنفعه میشود. این صندوق ها علاوه بر تأمین مالی فعالیتهای نیکوکارانه، به سرمایه گذاران امکان مشارکت در کارهای خیر را میدهند.
ویژگی های صندوق های نیکوکاری
ترکیب سرمایه گذاری و امور خیریه
سود حاصل از سرمایه گذاری به اهداف نیکوکارانه اختصاص داده میشود
مناسب برای افرادی که به دنبال کمک به جامعه و توسعه پایدار هستند
صندوق در صندوق (Fund of Funds FoF)
صندوق در صندوق نوعی صندوق سرمایه گذاری است که داراییهای خود را در سایر صندوق های سرمایهگذاری توزیع میکند. این نوع صندوق ها برای کاهش ریسک و افزایش تنوع داراییها طراحی شدهاند.
ویژگی های صندوق در صندوق
سرمایه گذاری در ترکیبی از صندوق های مختلف
کاهش ریسک از طریق تنوعبخشی به سبد سرمایه گذاری
مدیریت حرفهای و انتخاب بهترین صندوق های موجود
صندوق های املاک و مستغلات (Real Estate Investment Trust REIT)
صندوق های املاک و مستغلات نوعی از صندوق های سرمایهگذاری هستند که در داراییهای ملکی و پروژههای ساختمانی سرمایه گذاری میکنند. این صندوق ها برای افرادی که قصد سرمایه گذاری در بازار مسکن دارند اما نمیخواهند مستقیماً ملک خریداری کنند، گزینه مناسبی محسوب میشوند.
ویژگی های صندوق های املاک و مستغلات
سرمایه گذاری در داراییهای ملکی و مستغلات
امکان دریافت سود از محل اجاره یا فروش املاک
مناسب برای سرمایه گذاران علاقهمند به بازار مسکن
صندوق های زمین و ساختمان
این نوع صندوق ها بهطور خاص برای تأمین مالی پروژههای ساختمانی و توسعه املاک طراحی شدهاند. سرمایههای جذبشده در این صندوق ها به اجرای پروژههای ساختمانی و فروش واحدهای مسکونی، تجاری یا اداری اختصاص مییابند.
ویژگی های صندوق های زمین و ساختمان
تأمین مالی پروژههای ساختمانی
مشارکت در رشد و توسعه زیرساختهای شهری
بازدهی بلندمدت پس از تکمیل و فروش پروژهها
صندوق های خصوصی (Private Equity Funds)
صندوق های خصوصی سرمایهگذاریهایی هستند که در شرکتهای غیر بورسی یا کسبوکارهای در حال رشد انجام میشوند. این نوع از صندوق ها معمولاً توسط سرمایه گذاران حرفهای مدیریت میشوند و امکان مشارکت در رشد شرکتهای خصوصی را فراهم میکنند.
ویژگی های صندوق های خصوصی
سرمایه گذاری در شرکتهای خصوصی و استارتاپها
بازدهی بالقوه بالا در بلندمدت
مدیریت تخصصی برای افزایش ارزش داراییها
صندوق های پروژه ای
این نوع صندوق ها برای تأمین مالی پروژههای خاص اقتصادی و صنعتی ایجاد میشوند. سرمایه گذاران در این صندوق ها، از طریق تأمین مالی پروژهها، در سود حاصل از بهرهبرداری آنها سهیم میشوند.
ویژگی های صندوق های پروژه ای
تأمین مالی پروژههای زیرساختی و صنعتی
مشارکت در توسعه اقتصادی کشور
مناسب برای سرمایه گذارانی که به دنبال بازدهی مشخص و هدفمند هستند
صندوق تضمین اصل سرمایه
صندوق های تضمین اصل سرمایه برای سرمایه گذارانی طراحی شدهاند که تمایل دارند بدون ریسک از اصل سرمایه خود محافظت کنند. در این نوع صندوق ها، مکانیزمهای مختلفی از جمله بیمه یا تعهدات مدیر صندوق به کار گرفته میشود تا اصل سرمایه تضمین شود.
ویژگی های صندوق تضمین اصل سرمایه
کاهش ریسک از دست دادن اصل سرمایه
سوددهی کمتر نسبت به صندوق های سهامی
مناسب برای سرمایه گذارانی که به دنبال اطمینان از حفظ سرمایه خود هستند
چگونه اقدام به سرمایه گذاری در صندوق های بورسی کنیم؟
سرمایه گذاری در صندوق های بورسی شامل دو نوع صندوق صدور و ابطالی و صندوق های قابل معامله در بورس (ETF) است. برای هر دو نوع، اولین گام ثبت نام در سامانه سجام و احراز هویت است.
مراحل سرمایه گذاری در صندوق های صدور و ابطالی
1-ثبت نام در سامانه سجام: پیش از هر اقدامی، باید در سامانه سجام ثبت نام کرده و احراز هویت خود را تکمیل کنید.
2-انتخاب صندوق مناسب: پس از بررسی صندوق های مختلف، به سایت رسمی صندوق موردنظر مراجعه کنید.
3-ثبت نام در سایت صندوق: برای صدور واحدهای سرمایه گذاری، ابتدا باید در وبسایت صندوق ثبت نام و در صورت نیاز مدارک لازم را ارائه دهید.
4-واریز مبلغ سرمایه گذاری: پس از ثبت نام، مبلغ موردنظر خود را به حساب صندوق واریز کنید.
5-دریافت واحدهای سرمایه گذاری: پس از پردازش درخواست، واحدهای سرمایه گذاری به نام شما صادر خواهد شد.
6-توجه به روزها و ساعات معاملاتی: هر صندوق، بسته به سیاستهای داخلی خود، دارای روزهای کاری متفاوتی (بعضی پنجشنبهها را نیز جز روزهای کاری در نظر میگیرند) است که در سایت صندوق اعلام میشود.
مراحل سرمایه گذاری در صندوق های قابل معامله در بورس (ETF)
1-ثبت نام در سامانه سجام: برای دریافت کد بورسی و شروع معامله در بازار بورس باید ابتدا در سامانه سجام ثبت نام کنید.
2-ثبت نام در سامانه کارگزاری های مجاز بورسی: برای خرید و فروش واحدهای صندوق ETF، باید در یکی از کارگزاری های بورس ثبت نام کنید. فرقی نمیکند که در کدام کارگزاری این کار را انجام دهید.
3- ورود به سامانه معاملات آنلاین: از طریق پنل معاملاتی کارگزاری، به بازار بورس دسترسی پیدا کنید.
4-جستجوی نماد صندوق ETF: نماد موردنظر را در سامانه جستجو کنید و اطلاعات مربوط به آن را بررسی کنید.
5-ثبت سفارش خرید: در روزهای کاری شنبه تا چهارشنبه، در ساعات معاملاتی بورس، سفارش خرید خود را ثبت کنید. دقت داشته باشید که با توجه به نوع صندوق انتخابی ساعت معاملاتی متفاوت خواهد بود؛ مثلاً:
برای صندوق های درآمد ثابت و زعفران ساعت معاملاتی از 9 الی 15
برای صندوق های کالایی مبتنی بر طلا ساعت معاملاتی از 12 الی 15
برای صندوق های سهامی و مختلط ساعت معاملاتی از 9 الی 12.30
برای صندوق های بورس انرژی ساعت معاملاتی از 11 الی 14
6- مدیریت سرمایه گذاری: واحدهای خریداریشده در پرتفوی شما نمایش داده میشود و میتوانید در هر زمان نسبت به فروش آن اقدام کنید.
نحوه بررسی لیست صندوق های بورسی
برای مشاهده لیست صندوق های سرمایه گذاری، مراحل زیر را دنبال کنید:
1. ورود بهسایت فیپیران: این سایت مرجع رسمی اطلاعات مالی ایران است.
2. انتخاب بخش «صندوق ها»: در صفحه اصلی، دکمه «صندوق ها» را از منو بالایی انتخاب کنید و از منو آبشاری «فهرست صندوق های سرمایه گذاری» را انتخاب کنید.
3. بررسی جزئیات هر صندوق: با کلیک روی نام هر صندوق، اطلاعات کاملی درباره ترکیب داراییها، بازدهی، هزینهها و سایر جزئیات را مشاهده کنید.
4. دستهبندی صندوق ها: لیست صندوق های مختلف از جمله صندوق های درآمد ثابت، سهامی، مختلط و کالایی را میتوانید با فیلتر کردن به صورت مجزا مشاهده کنید.
5. مقایسه صندوق ها: با استفاده از ابزارهای مقایسه، میتوانید عملکرد چندین صندوق را در کنار یکدیگر بررسی کنید و بهترین گزینه را انتخاب کنید.
پرسشهای متداول صندوقهای بورسی
صندوق بورسی چیست و برای چه کسانی مناسب است؟
صندوق بورسی ابزار سرمایهگذاری غیرمستقیم است که پول سرمایهگذاران خرد را جمع میکند و تیمی حرفهای آن را در سهام، اوراق با درآمد ثابت یا کالا سرمایهگذاری میکند. برای کسی که دانش یا وقت تحلیل مستقیم بازار را ندارد مناسب است و زیر نظر سازمان بورس (و برای صندوقهای کالایی، بورس کالا) فعالیت میکند.
تفاوت صندوق صدور و ابطالی با صندوق قابل معامله (ETF) چیست؟
در صندوق صدور و ابطالی واحدها را مستقیم از سایت خود صندوق و با قیمت مبتنی بر NAV میخرید و میفروشید و نقدشوندگی کمتر است؛ در ETF واحدها مثل سهام در ساعات بازار از طریق سامانهی کارگزاری معامله میشوند، قیمتشان با عرضه و تقاضا تعیین میشود و ممکن است با NAV فاصله (حباب مثبت یا منفی) داشته باشد.
NAV، قیمت صدور و قیمت ابطال یعنی چه؟
NAV ارزش خالص هر واحد صندوق است که روزانه از تفاضل داراییها و بدهیهای صندوق محاسبه میشود. قیمت صدور مبلغی است که برای خرید واحد جدید میپردازید (NAV بهعلاوهی کارمزد صدور) و قیمت ابطال مبلغی است که هنگام فروش دریافت میکنید.
انواع صندوقهای بورسی از نظر ترکیب دارایی کداماند؟
درآمد ثابت (۸۵ تا ۱۰۰ درصد اوراق با درآمد ثابت، کمریسک)، مختلط (۴۰ تا ۶۰ درصد سهام)، سهامی (حداقل ۷۰ درصد سهام)، سهامی اهرمی و شاخصی، صندوقهای کالایی (طلا، زعفران، انرژی) و انواع تخصصیتر مثل بازارگردانی، جسورانه، املاک، پروژهای، صندوق در صندوق و تضمین اصل سرمایه. هرکدام میتواند به شکل صدور و ابطالی یا ETF باشد.
صندوق درآمد ثابت چقدر سود میدهد؟
معمولاً بین ۱۸ تا ۲۵ درصد سالانه. برخی سود را دورهای (مثلاً ماهانه) به حساب بانکی واریز میکنند و برخی سود را در NAV انباشته میکنند که عملاً سود مرکب است. این صندوقها برای افراد ریسکگریز مناسباند.
صندوق سهامی چقدر بازدهی دارد؟
بازدهی به عملکرد بازار بستگی دارد: در سالهای صعودی میتواند بیش از چند صد درصد باشد و در سالهای ریزشی منفی شود. صندوقهای اهرمی این نوسان را چند برابر میکنند و فقط برای سرمایهگذاران حرفهای و ریسکپذیر مناسباند.
صندوق طلا چیست و چه مزیتی نسبت به خرید طلای فیزیکی دارد؟
صندوق طلا داراییاش را عمدتاً به شکل گواهی سپردهی سکه و شمش طلا نگه میدارد و قیمتش تقریباً با طلای ۱۸ عیار حرکت میکند. نسبت به طلای فیزیکی نقدشوندگی بالاتر و ریسک نگهداری کمتری دارد و با مبلغ کم قابل خرید است؛ ساعت معاملاتش در بورس ۱۲ تا ۱۵ است.
حداقل مبلغ سرمایهگذاری در صندوق چقدر است؟
در صندوقهای صدور و ابطالی معمولاً بهاندازهی قیمت یک واحد است که در سایت صندوق درج میشود؛ در بیشتر صندوقهای ETF حداقل سفارش خرید معادل ۵۰۰ هزار تومان است.
کارمزد و هزینههای صندوق چیست؟
در صندوقهای صدور و ابطالی اختلاف قیمت صدور و ابطال عملاً کارمزد شماست و صندوق هزینههای مدیریت و جاری هم دارد که از سود کم میکند. در ETF کارمزد خرید و فروش بسته به نوع صندوق فرق دارد و هنگام ثبت سفارش در پنجرهی معاملاتی نشان داده میشود.
چگونه در صندوق بورسی سرمایهگذاری کنیم؟
ابتدا در سامانهی سجام ثبتنام و احراز هویت کنید. برای صندوق صدور و ابطالی در سایت خود صندوق ثبتنام و مبلغ را واریز میکنید تا واحدها به نامتان صادر شود؛ برای ETF در یک کارگزاری ثبتنام میکنید و نماد صندوق را در سامانهی معاملات آنلاین میخرید. فرقی نمیکند کدام کارگزاری باشد.
ساعت معاملات صندوقهای ETF چگونه است؟
شنبه تا چهارشنبه: صندوقهای درآمد ثابت و زعفران ۹ تا ۱۵، صندوقهای طلا ۱۲ تا ۱۵، صندوقهای سهامی و مختلط ۹ تا ۱۲:۳۰ و صندوقهای انرژی ۱۱ تا ۱۴. صندوقهای صدور و ابطالی روزهای کاری خودشان را (گاهی شامل پنجشنبه) در سایتشان اعلام میکنند.
اساسنامه و امیدنامهی صندوق را چرا باید خواند؟
اساسنامه چارچوب قانونی، اهداف و تعهدات صندوق را مشخص میکند و امیدنامه جزئیات استراتژی سرمایهگذاری، ترکیب دارایی و ریسکها را. پیش از خرید واحد، امیدنامه را بخوانید تا بدانید پولتان کجا و با چه ریسکی سرمایهگذاری میشود.
ارکان صندوق سرمایهگذاری چه کسانی هستند؟
مدیر صندوق (تصمیمگیری سرمایهگذاری)، متولی (نظارت بر مدیر و اجرای اساسنامه و امیدنامه)، حسابرس (ارزیابی صحت اطلاعات مالی) و بازارگردان (خرید و فروش واحدها برای حفظ نقدشوندگی و جلوگیری از نوسان شدید). وجود همین ارکان است که صندوق را از یک سبد شخصی متمایز میکند.
فهرست و بازدهی صندوقهای بورسی را از کجا مقایسه کنیم؟
سایت فیپیران مرجع رسمی اطلاعات مالی است: در بخش «صندوقها» فهرست همهی صندوقها را با فیلتر نوع (درآمد ثابت، سهامی، مختلط، کالایی) میبینید و میتوانید ترکیب دارایی، بازدهی، هزینهها و عملکرد چند صندوق را کنار هم مقایسه کنید. بررسی و امتیاز کاربران ایران بروکر هم در همین صفحه در دسترس است.
