مقایسه آربیتروم و آپتیمیسم | بررسی عملکرد دو لایه مهم اتریوم

احتمالاً شبکه اتریوم را به‌عنوان شبکه‌ای با کارمزد بالا و سرعت پایین در زمان‌های شلوغی شبکه می‌شناسیم، اما آربیتروم و آپتیمیسم اینجا هستند تا چنین مشکلی را حل کنند. این دو لایه مهم، نقش بزرگی در حل مشکل مقیاس‌پذیری اتریوم دارند و با کاهش کارمزد و افزایش سرعت تراکنش‌ها، استفاده از این شبکه را به تجربه‌ای بهتر تبدیل کرده‌اند.

آربیتروم و آپتیمیزم امروز به دو بازیگر اصلی در دنیای لایه دوم تبدیل شده‌اند و هرکدام با ویژگی‌ها، مزایا و رویکردهای خاص خود، توجه کاربران و توسعه‌دهندگان زیادی را جلب کرده‌ است. در ادامه این مطلب از ایران بروکر نحوه عملکرد، امنیت، اکوسیستم و شاخص‌های کلیدی، مقایسه آربیتروم و آپتیمیسم را انجام خواهیم داد.

نحوه عملکرد آربیتروم و آپتیمیسم

آربیتروم و آپتیمیسم هر دو برای حل مشکل سرعت و کارمزد بالای اتریوم ساخته شده‌اند و از مدل رول‌آپ استفاده می‌کنند. در هر دو شبکه، تراکنش‌ها ابتدا خارج از زنجیره اصلی پردازش می‌شوند و بعد به‌صورت تجمیع‌شده روی اتریوم ثبت می‌شوند تا فشار از روی شبکه اصلی یعنی اتریوم کمتر شود. شباهت مهم آن‌ها در این است که امنیت را تا حد زیادی از اتریوم می‌گیرند و به همین دلیل از ساید چین‌ها امن‌تر هستند.

اما تفاوت در اینجا است که آربیتروم بیشتر بر سازوکار کلی تجمیع و ارسال دسته‌ای تراکنش‌ها تمرکز دارد، در حالی‌که آپتیمیزم این فرایند را با اجزای مشخص‌تری مثل CTC، سکوئنسر و نرم‌افزار نود انجام می‌دهد. در آپتیمیسم، CTC وظیفه نگه‌داری ترتیب تراکنش‌ها را دارد و سکوئنسر هم مسئول دریافت، اجرای سریع و ارسال داده‌ها به اتریوم است. نودهای آپتیمیزم هم با کمک ابزارهای مخصوص، داده‌های ثبت‌شده روی اتریوم را دوباره بازسازی و اجرا می‌کنند.

در مقابل، آربیتروم بیشتر تعداد زیادی تراکنش را در یک بسته نهایی خلاصه می‌کند. در نتیجه، هر دو راهکار آربیتروم یا آپتیمیسم هدف مشترکی دارند، اما آپتیمیسم معماری‌اش را شفاف‌تر و جزبه‌جزتر ایجاد کرده، در حالی که آربیتروم بیشتر بر کارایی مدل تجمیع تراکنش‌ها تکیه دارد. برای آشنایی بیشتر با دو راهکار لایه دوم آربیتروم یا آپتیمیسم، اجازه دهید به بررسی شاخص‌های کلیدی، معماری و اکوسیستم این دو لایه بپردازیم.

مقایسه شاخص‌های کلیدی عملکرد

برای انتخاب میان آربیتروم یا آپتیمیسم، بررسی شاخص‌های کلیدی عملکرد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هر یک از این راهکارهای لایه دوم اتریوم ویژگی‌ها و مزایای متفاوتی را ارائه می‌دهند. در ادامه، با استفاده از یک جدول مقایسه‌ای، تفاوت‌های کلیدی میان آربیتروم و آپتیمیزم را از نظر سرعت پردازش تراکنش‌ها، عملکرد شبکه، میزان کارمزدها و تأخیر برداشت دارایی‌ها بررسی خواهیم کرد.

مقایسه معماری آربیتروم و آپتیمیسم

بلاک چین اتریوم به شلوغی و مشکلات مقیاس‌پذیری معروف است، با این حال راه‌حل‌هایی نیز برای کاهش مشکلات مقیاس‌پذیری خود به‌وجود آورد؛ مانند رول آپ آربیتروم و آپتیمیسم. در ابتدای مطلب خواندیم که شبکه‌های لایه دوم مثل آربیتروم و آپتیمیسم کمک می‌کنند تا بخشی از فشار شبکه اصلی مانند اتریوم کم شود. این شبکه‌ها با استفاده از رول‌ آپ آپتیمیسم (Optimistic Rollup)، صدها تراکنش را با هم جمع می‌کنند و به‌صورت یکجا به اتریوم می‌فرستند. به این ترتیب، شلوغی شبکه اصلی اتریوم کمتر می‌شود و تراکنش‌ها سریع‌تر و با کارمزد پایین‌تر انجام می‌شوند؛ چون بیشتر پردازش‌ها در لایه دوم انجام می‌شود.

اسم رول آپ خوش‌بینانه از این فرض می‌آید که داده‌های تراکنش‌ها در ابتدا درست و معتبر فرض می‌شوند و بعداً برای بررسی به لایه اول یعنی اتریوم فرستاده می‌شوند. هر دو شبکه نیز از اثبات تقلب (Fraud Proof) استفاده می‌کنند؛ روشی برای بررسی اینکه داده‌های ارسال‌شده معتبر هستند یا خیر. البته توجه داشته باشید که یک بازه ۷ روزه برای اعتراض وجود دارد تا اگر کسی به درستی تراکنش‌ها شک داشت، بتواند آن را به چالش بکشد.

همچنین یکی از اصلی‌ترین تفاوت‌های شبکه Optimism و Arbitrum در این است که آپتیمیسم از اثبات تقلب تک مرحله‌ای (Single-round fault proof) استفاده می‌کند، اما آربیتروم در مقابل آپتیمیسم از اثبات تقلب چند مرحله‌ای (Multi-round interactive fraud proof) استفاده می‌نماید. روش آپتیمیسم معمولاً سریع‌تر اما هزینه گس بالاتری دارد. در مقابل، آربیتروم زمان بیشتری می‌برد اما به‌صرفه‌تر است.

از دیگر تفاوت‌های معماری Optimism با Arbitrum، می‌توان به نوع ماشین مجازی آن‌ها اشاره کرد. Optimism از ماشین مجازی اتریوم (EVM) استفاده می‌کند و به برنامه‌نویسی به سالیدیتی محدود می‌شود، اما آربیتروم ماشین مجازی مخصوص خودش به نام AVM را دارد و از همه زبان‌های سازگار با EVM پشتیبانی می‌کند. البته این دو لایه، مهم‌ترین تفاوت‌های خود را در اکوسیستم‌هایشان دارند که در بخش بعدی بیشتر آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

مقایسه اکوسیستم آربیتروم و آپتیمیسم

داده‌ها از مقایسه این دو اکوسیستم نشان می‌دهد که ارزش کل قفل‌ شده (TVL) آربیتروم بیشتر از آپتیمیسم است.

بر اساس داده‌های DefiLlama (لینک صفحه)، میزان TVL آربیتروم بیش از ۴ برابر آپتیمیسم است. همچنین در بررسی‌های این دو اکوسیستم توسط Blockcrunch، این نتیجه به‌دست آمده است که ارزش کل قفل‌ شده آربیتروم به یک بخش خاص وابسته نیست. در واقع نزدیک به ۳۰ درصد TVL این شبکه از حوزه مشتقات و ۲۲ درصد از صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) تأمین می‌شود.

در مقابل، در آپتیمیسم تقریباً ۴۲ درصد TVL مربوط به صرافی‌های غیرمتمرکز بوده و فقط حدود ۱۷ درصد از بخش مشتقات می‌آید. نکته مهم دیگر، مقایسه نقش پروتکل‌های بومی و غیربومی در TVL است. ۵۴ درصد از TVL آربیتروم از پروتکل‌های بومی این شبکه به‌دست می‌آید، درحالی‌که این عدد در آپتیمیزم فقط ۲۹ درصد است. دلیل اصلی این موضوع، سلطه پروتکل GMX در آربیتروم است. GMX به‌تنهایی نزدیک به ۲۵ درصد کل TVL آربیتروم را تشکیل می‌دهد.

فعالیت تعداد پروتکل‌های آربیتروم در مقابل آپتیمیسم نیز مشابه بخش TVL است. آربیتروم با ۲۵۶ پروتکل و بیش از ۸۰ اپلیکیشن غیرمتمرکز، از آپتیمیسم با ۱۱۹ پروتکل بیش از ۵۰ اپلیکیشن غیرمتمرکز جلوتر است. همچنین آربیتروم هم در تعداد آدرس‌های فعال روزانه و هم در تعداد تراکنش‌های روزانه برتری دارد.

از مهم‌ترین محرک‌های رشد شبکه آپتیمیزم نیز، ایردراپ اولیه آن بود. همچنین ماموریت‌های OP باعث افزایش موقت کاربران فعال روزانه شد، اما شبکه نتوانست این سطح از فعالیت را در بلندمدت حفظ کند. ایردراپ دوم آپتیمیزم نیز استقبال چندان زیادی به‌همراه نداشت، احتمالاً چون بسیاری از کاربران واجد شرایط دریافت آن نبودند.

بزرگترین پلتفرم آربیتروم، GMX است؛ یک صرافی غیرمتمرکز برای معاملات اسپات و پرپچوال که به کارمزد پایین و اسلیپیج صفر شناخته می‌شود. دومین پروژه بزرگ این شبکه نیز dForce است که خدماتی مانند وام‌دهی، معامله و استیکینگ ارائه می‌دهد. در آپتیمیسم نیز بزرگ‌ترین پروتکل از نظر ارزش کل قفل شده، Synthetix است.

مقایسه امنیت آربیتروم و آپتیمیسم

آربیتروم و Optimism هر دو از امنیت مناسبی برخوردار هستند، اما رویکرد متفاوتی دارند. آربیتروم با استفاده از اثبات تقلب چند مرحله‌ای، اعتبار تراکنش‌ها را با دقت بیشتری بررسی می‌کند و در برابر حملات مقاومت بیشتری دارد. در مقابل، Optimism از مدل ساده‌تر Cannon استفاده می‌کند که برای توسعه‌دهندگان، راحت‌تر است. در مجموع، آربیتروم امنیت فنی قوی‌تری ارائه می‌دهد، در حالی که Optimism بر سادگی و مقیاس‌پذیری آینده تمرکز کرده است.

در حال حاضر، آربیتروم توسط شرکت Offchain Labs و آپتیمیسم توسط شرکت OP Labs مدیریت می‌شود. اما این شرکت‌ها نمی‌توانند پول کاربران را بردارند یا سرقت کنند؛ چون قوانین قراردادهای هوشمند شبکه اجازه چنین کاری را نمی‌دهد. البته هر دو پروژه قصد دارند این مدیر مرکزی را حذف کنند و کنترل شبکه را بین افراد بیشتری تقسیم کنند. آربیتروم تا حدی این مسیر را شروع کرده و امکان مشارکت اعتبارسنج‌های بیشتری را فراهم کرده است، آپتیمیزم هم برنامه دارد در سال ۲۰۲۶ به سمت سیستم غیرمتمرکزتر حرکت کند.

از نظر امنیتی نیز، هر دو پروژه توسط شرکت‌هایی مثل Consensys ،Trail of Bits و OpenZeppelin بررسی شده‌اند. همچنین در بیش از چهار سال فعالیت، هیچ هک بزرگ و مخربی در آن‌ها رخ نداده است.

کلام پایانی | لایه آربیتروم در مقابل آپتیمیسم

مقایسه آربیتروم و آپتیمیسم در این مطلب از ایران بروکر نشان می‌دهد که هر دو راهکاری برای کاهش مشکلات مقیاس‌پذیری شبکه اتریوم به‌وجود آمده‌اند. با این حال تفاوت‌هایی از نظر امنیت، TVL، تعداد پروتکل‌ها، اپلیکیشن غیرمتمرکز، معماری و عملکرد خود دارند. در نهایت، انتخاب میان این دو بیشتر به نیاز کاربر و توسعه دهندگان بستگی دارد؛ آربیتروم برای مقیاس و تنوع بیشتر، و آپتیمیزم برای سادگی معماری و تجربه بهتر.