آلیاژ طلا چیست؟ معرفی انواع آلیاژ طلا

قطعه طلایی که در دست دارید یا سکه‌ای که خریده‌اید، لزوما از طلای خالص ساخته نشده است! بیشتر طلاهای موجود در بازار از ترکیب طلا با فلزاتی مانند مس، نقره، نیکل یا پالادیوم ساخته می‌شوند. دلیل این ترکیب ساده است؛ طلای خالص، فلزی نرم و انعطاف‌پذیر است که برای ساخت زیورآلات، استحکام کافی ندارد. به همین دلیل، با افزودن فلزات دیگر، آلیاژهایی با میزان خلوص، استحکام و رنگ متفاوت تولید می‌شود.

اما این ترکیب چه تأثیری بر عیار و ویژگی‌های طلا دارد؟ تفاوت آلیاژ طلای ۱۸ عیار و ۲۴ عیار چیست و برای ساخت طلای زرد، سفید یا رزگلد از چه فلزاتی استفاده می‌شود؟ در این مقاله از ایران بروکر، انواع آلیاژ طلا را بررسی می‌کنیم و به این پرسش‌ها نیز پاسخ خواهیم داد.

آلیاژ طلا چیست؟

آلیاژ طلا ترکیبی از طلا و یک یا چند فلز دیگر است که با هدف تغییر ویژگی‌های فیزیکی و ظاهری طلا تولید می‌شود. طلای خالص یا همان طلای ۲۴ عیار به قدری نرم است که حتی با فشار جزئی هم دچار تغییر شکل و خط و خش می‌شود و برای ساخت زیورآلات چندان ایده‌آل نیست. به‌همین دلیل جواهرسازان ناچار هستند فلزات دیگری را در حالت مذاب با طلا ترکیب کنند تا سختی آن افزایش یابد.

بسته به نوع و کاربرد آلیاژ، فلزاتی مانند مس، نقره، روی، نیکل، پالادیوم و در برخی ترکیبات تخصصی فلزات دیگری نیز به طلا افزوده می‌شوند. این ترکیب می‌تواند رنگ طلا را از زرد به سفید یا رزگلد تغییر دهد و درعین‌حال مقاومت و سختی آن را برای جواهرسازی بالا ببرد.

چرا طلا را آلیاژ می‌کنند؟

دلیل اصلی آلیاژ کردن طلا، افزایش مقاومت و دوام آن است. طلای خالص با وجود زیبایی و ارزش بالا، بسیار نرم است و در اثر استفاده روزمره به‌سرعت تغییر شکل می‌دهد یا دچار خط و خش می‌شود. ترکیب طلا با فلزات دیگر کمک می‌کند تا زیورآلات استحکام کافی را برای حفظ شکل و استفاده روزمره داشته و هم‌زمان تنوع رنگی و قیمت مناسب‌تری پیدا کنند. در ادامه برخی از دلایل آلیاژ کردن طلا را مشاهده می‌کنید:

• افزایش سختی و مقاومت در برابر خط و خش
• کاهش تغییر شکل در استفاده روزمره
• ایجاد رنگ‌های متنوع مانند زرد، سفید و رزگلد
• بهبود قابلیت ساخت و پرداخت
• کاهش هزینه نهایی در بعضی عیارها

در مصنوعات طلا، هدف آلیاژسازی افزایش قابلیت ساخت و دوام است؛ در شمش‌های سرمایه‌گذاری، خلوص بالا اهمیت بیشتری دارد و شمش‌ها معمولا با خلوص 999 یا بالاتر عرضه می‌شوند.

آلیاژ طلا از چه فلزاتی ساخته می‌شود؟

ترکیب آلیاژ طلا به هدف نهایی سازنده بستگی دارد؛ چون فلزات ترکیب‌شده با طلا، هم رنگ محصول را تغییر می‌دهند و هم سختی، مقاومت و حتی کاربرد آن را تعیین می‌کنند.

• مس: آلیاژ طلا و مس یکی از مهم‌ترین ترکیب‌ها است. مس باعث افزایش سختی و استحکام می‌شود و رنگ طلا را به سمت گرم‌تر، متمایل به رزگلد یا سرخ‌تر می‌برد.
• نقره: نقره در آلیاژ طلا باعث روشن‌تر شدن رنگ و حفظ تناسب رنگ زرد طبیعی طلا می‌شود. این فلز همچنین به بهتر شدن شکل‌پذیری آلیاژ کمک می‌کند و در ساخت طلای زرد کاربرد زیادی دارد.
• نیکل یا پالادیوم: این دو فلز بیشتر برای ساخت طلای سفید استفاده می‌شوند.
  • نیکل آلیاژ را سخت‌تر و روشن‌تر می‌کند، اما ممکن است حساسیت پوستی ایجاد کند.
  • پالادیوم می‌تواند جایگزین نیکل در آلیاژهای طلای سفید شود و برای افرادی که به نیکل حساسیت دارند، گزینه مناسب‌تری باشد.
• روی و پلاتین: گاهی برای تنظیم رنگ (روشن‌تر شدن رنگ طلا)، کاهش دمای ذوب یا افزایش سختی و مقاومت، از فلزهای روی و پلاتین در کنار طلا استفاده می‌شود.

اگر به نیکل حساسیت دارید سفید بودن طلا یا وجود روکش رودیوم به‌معنای بدون نیکل بودن آلیاژ نیست. هنگام خرید، باید ترکیب آلیاژ یا مشخصات سازنده را بررسی کنید.

انواع آلیاژ طلا

انواع آلیاژ طلا را می‌توان از دو زاویه مهم رنگ و عیار بررسی کرد. این تقسیم‌بندی به خریدار کمک می‌کند تا هنگام انتخاب زیورآلات، فقط به ظاهر طلا نگاه نکند و ترکیب واقعی آن را هم بشناسد. در ادامه هر یک از این موارد را توضیح خواهیم داد.

انواع آلیاژ طلا براساس رنگ

• آلیاژ طلای زرد: آلیاژ طلای زرد (آلیاژ طلا و مس) رایج‌ترین نوع آلیاژ طلا در بازار ایران است. رنگ این آلیاژ به ترکیب طلا با فلزاتی مانند مس و نقره وابسته است و نسبت این فلزات می‌تواند شدت رنگ زرد را تغییر دهد. طلای زرد 18 عیار نمونه‌ای رایج از این ترکیب در زیورآلات ایرانی است.
• آلیاژ طلای سفید: طلای سفید از ترکیب طلا با فلزاتی مانند نیکل، پالادیوم یا گاهی نقره و روی ساخته می‌شود. برای افزایش درخشندگی این آلیاژ، معمولا روی آن را با لایه نازکی از فلز گران‌بهای رودیوم پوشش می‌دهند تا زردی پنهان آن کاملا پوشانده شود.
• آلیاژ طلای رزگلد: آلیاژ طلای رزگلد یا طلای صورتی به‌دلیل استفاده بیشتر از مس، رنگ صورتی یا قرمز ملایمی پیدا می‌کند. هرچه سهم مس در ترکیب بیشتر باشد، رنگ آلیاژ معمولا به سمت قرمزتر شدن می‌رود.

انواع آلیاژ طلا براساس عیار

عیار طلا نشان‌دهنده میزان طلای خالص موجود در آلیاژ است؛ درحالی‌که سختی و مقاومت قطعه به ترکیب فلزات آلیاژی و فرایند ساخت نیز بستگی دارد. در ادامه مهم‌ترین عیارهای طلای بازار ایران را بررسی می‌کنیم:

• طلای 24 عیار حدود 99.9 درصد طلا دارد و به طلای خالص نزدیک است. به‌دلیل نرمی بالا، بیشتر برای سرمایه‌گذاری و تولید شمش طلا کاربرد دارد.
• آلیاژ طلای 22 عیار حدود 91.7 درصد طلا دارد و برای ساخت سکه و زیورآلات استفاده می‌شود.
• آلیاژ طلای 18 عیار حدود 75 درصد طلا دارد و با عدد 750 نیز شناخته می‌شود. این عیار در بازار طلای ایران برای زیورآلات بسیار رایج است.
• آلیاژ طلای 14 عیار حدود 58.3 درصد طلا دارد و با عدد 585 هم نشان داده می‌شود. این عیار به‌دلیل سهم بیشتر فلزات دیگر، معمولا سخت‌تر و مقاوم‌تر از عیارهای بالاتر است.

آلیاژ طلا چه تأثیری روی عیار آن می‌گذارد؟

هرچه مقدار طلای خالص در یک ترکیب بیشتر باشد، عیار آن بالاتر است. به‌عنوان مثال، در طلای ۱۸ عیار، ۷۵ درصد کل وزن قطعه از طلای خالص ساخته شده و ۲۵ درصد باقی‌مانده از فلزات دیگر است.

در واقع عیار ۲۴ نشان‌دهنده طلای کاملا خالص (نزدیک به ۱۰۰ درصد) است. حالا هرچه فلزات دیگری مثل مس یا نقره را بیشتر با طلا مخلوط کنیم، سهم طلای خالص کمتر می‌شود و در نتیجه عیار طلا پایین‌تر می‌آید.

کاربرد آلیاژ طلا چیست؟

مهم‌ترین کاربرد آلیاژ طلا، تولید مصنوعات زینتی است. با اضافه کردن فلزاتی مثل مس و نقره، طلای ۱۸ عیار ساخته می‌شود که هم سختی لازم برای نگهداری سنگ‌های قیمتی را دارد و هم در برابر استفاده روزمره مقاوم است.

همچنین آلیاژهای طلا به دلیل مقاومت در برابر سایش، برای ضرب سکه‌های بهادار و یادبود استفاده می‌شوند تا در اثر دست‌به‌دست شدن آسیب نبینند، مانند سکه‌های بهار آزادی در ایران که عیار 21.6، معادل 90% طلا دارند.

از آلیاژهای طلا در قطعات حساس الکترونیکی مثل برد گوشی‌های هوشمند، کامپیوترها و اتصالات نیز استفاده می‌شود تا انتقال جریان با دقت بالا انجام شود.

همچنین به‌دلیل سازگاری بالای طلا با بدن انسان، از آلیاژهای خاص آن برای پر کردن دندان، ساخت روکش‌ها و حتی در برخی ابزارهای جراحی ظریف استفاده می‌شود. این آلیاژها در برابر محیط اسیدی دهان مقاوم هستند.

آیا رنگ طلا روی عیار آن تأثیر دارد؟

رنگ طلا (زرد، سفید یا رزگلد) به عیار آن ارتباطی ندارد. عیار فقط میزان طلای خالص را نشان می‌دهد؛ برای نمونه طلای 18 عیار همیشه 75% طلا دارد. تفاوت رنگ‌ها به فلزات آلیاژی مثل نقره، پالادیوم یا مس برمی‌گردد. بنابراین دو قطعه با رنگ متفاوت می‌توانند عیار یکسانی داشته باشند و رنگ به‌تنهایی معیار خلوص طلا نیست.

کلام پایانی | آلیاژ طلا چیست؟

آلیاژ طلا ترکیبی از طلای خالص و فلزات دیگر است که با هدف افزایش مقاومت، تغییر رنگ و ایجاد ویژگی‌های مناسب برای کاربردهای مختلف تولید می‌شود. آلیاژ طلای 18 عیار با 75 درصد طلای خالص، یکی از رایج‌ترین ترکیب‌ها در بازار ایران است؛ درحالی‌که طلای 24 عیار به‌دلیل خلوص بالا، بیشتر برای شمش و سرمایه‌گذاری کاربرد دارد. نکته مهم این است که رنگ طلا معیار عیار آن نیست و باید هنگام خرید به عیار و فاکتور معتبر توجه کرد.