چرا صرافی‌ها به دنبال شناسایی کیف پول‌های کاربران ایرانی هستند؟

بسیاری از صرافی‌ها و پلتفرم‌های ارز دیجیتال بین‌المللی به‌دلیل تبعیت از تحریم‌های آمریکا، از ارائه خدمات به کاربران ایرانی خودداری می‌کنند. پرسش کلیدی این است که یک صرافی خارجی چطور متوجه می‌شود که پشت یک آدرس ظاهرا ناشناس در بلاکچین، کاربری از ایران نشسته است؟

به زبان ساده، هر آدرس در بلاکچین یک نقطه مجزا نیست؛ بلکه یک ردپا در شبکه است. هرچه آن شبکه بیشتر با منابع، رفتارها و نهادهای شناخته‌شده مرتبط باشد، احتمال شناسایی آن افزایش می‌یابد. اگر کنجاو هستید که پلتفرم‌های خارجی دقیقا از چه ابزارها و تکنیک‌هایی برای رصد و شناسایی آدرس کیف پول‌های ایرانی مرتبط با ایرانیان استفاده می‌کنند، این مطلب را از دست ندهید.

صرافی‌ها چگونه کیف پول های مرتبط با کاربران ایرانی را شناسایی می‌کنند؟

نکته مهم این است که صرافی‌ها معمولا ادعا نمی‌کنند یک آدرس کیف پول ارز دیجیتال قطعا ایرانی است؛ بلکه می‌گویند آدرس کیف پول یا تراکنش‌های کاربر مرتبط با ایران است. سپس بر اساس این ادعا، محدودیت‌هایی از قبیل مسدود کردن دارایی و بستن حساب کاربری اعمال می‌کنند. بنابراین سیستم‌های انطباق (Compliance) به‌جای اثبات قطعی هویت، میزان مواجه و ریسک ارتباط با یک حوزه قضایی خاص مانند ایران را محاسبه می‌کنند.

به‌عنوان مثال، کافی است نتایج تحلیل سیستم‌های انطباق یک پلتفرم نشان دهد احتمال ارتباط یک آدرس کیف پول با ایران بیش از 50 درصد است. در این صورت، ممکن است عوامل آن پلتفرم تصمیم به مسدود کردن تراکنش‌های کیف پول مذکور بگیرند.

صرافی‌ها و سایر پلتفرم‌های خارجی معمولا از یک نشانه واحد به نتیجه نهایی درباره مالکیت ایرانی آدرس کیف پول‌های ارز دیجیتال نمی‌رسند. این فرایند حاصل ترکیب داده‌های درون‌زنجیره‌ای (On-Chain) و داده‌های برون‌زنجیره‌ای (Off-Chain) است. تشخیص نهایی در این زمینه، حاصل ترکیب مجموعه‌ای از ابزارها و تکنیک‌ها است که عبارت‌اند از:  

• تحلیل زنجیره‌ای و خوشه‌بندی آدرس‌ها (Address Clustering)
• تجمیع و انطباق با داده‌های برون‌زنجیره‌ای (Off-Chain Data)
• سابقه ارتباط با صرافی‌ها و سرویس‌های داخلی (Attribution Databases)
• الگوهای رفتاری و معاملاتی (Behavioral Analytics)
• ابزارهای انطباق و نظارت بر تحریم‌ها (Sanctions Screening & Monitoring)

در ادامه پیرامون تکنیک‌های شناسایی آدرس کیف پول‌های کاربران ایرانی بیشتر توضیح می‌دهیم.

تحلیل زنجیره‌ای و خوشه بندی آدرس‌ها

بلاکچین نوعی دفتر کلی عمومی و شفاف است. شرکت‌های تحلیل بلاک‌چین با الگوریتم‌های اختصاصی، آدرس‌های مجزا را که رفتارهای مشابه دارند، شناسایی کرده و آن‌ها را در دسته‌هایی به نام خوشه (Cluster) قرار می‌دهند تا مشخص شود کدام آدرس‌ها به احتمال زیاد توسط یک شخص یا نهاد مشخص کنترل می‌شوند.

یکی از روش‌های خوش‌بندی، ارزیابی ورودی‌های مشترک (Common-Input Ownership) است. در شبکه‌هایی مانند بیت کوین (مدل UTXO)، اگر کاربری بخواهد مبلغی را انتقال دهد که از موجودی چند آدرس مختلف او تأمین می‌شود، تمامی آن آدرس‌ها در قالب ورودی‌های یک تراکنش ثبت می‌شوند. از آنجاکه برای نهایی‌شدن این تراکنش، کلید خصوصی همه این آدرس‌ها لازم است، الگوریتم‌ها نتیجه می‌گیرند که همه آن‌ها تحت مالکیت یک فرد یا نهاد مشترک قرار دارند. مثلا اگر آدرس A و آدرس B در یک تراکنش با هم استفاده شوند، سیستم آن‌ها را در یک خوشه قرار می‌دهد. حال اگر آدرس B قبلا با یک صرافی ایرانی تعامل داشته باشد، آدرس A نیز بلافاصله برچسب ریسک دریافت می‌کند.

یکی دیگر از روش‌های رایج خوشه‌بندی، شناسایی آدرس باقی‌مانده (Change Address Detection) است. در بسیاری از تراکنش‌ها، مبلغ اضافی تراکنش در قالب پول خرد یا باقی‌مانده به آدرس جدیدی بازمی‌گردد که کیف پول کاربر آن را ساخته است. سیستم‌های تحلیلی این آدرس‌های بازگشتی را شناسایی کرده و آن‌ها را نیز به همان خوشه و هویت پیشین متصل می‌کنند. در شبکه‌های حساب‌محور مانند اتریوم نیز ارتباط میان کیف‌پول‌های اصلی، قراردادهای هوشمند و الگوهای جابه‌جایی توکن‌ها برای خوشه‌بندی و تعیین مالکان مشترک استفاده می‌شود.

تجمیع و انطباق با داده‌های بیرون از زنجیره‌ (Off-Chain Data)

بخش بزرگی از فرایند شناسایی خارج از بلاکچین رخ می‌دهد. صرافی‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات کریپتو، علاوه بر داده‌های روی شبکه، به پایگاه داده بزرگی از ردپاهای دیجیتال کاربران دسترسی دارند. برخی از این داده‌ها عبارت‌اند از:

• داده‌های احراز هویت (KYC): نام، مدارک هویتی، ایمیل، شماره تلفن و پیش‌شماره کشور
• نشانی اینترنتی (IP Address): محدوده جغرافیایی اتصال کاربر به پلتفرم
• شناسنامه دستگاه و مرورگر (Device/Browser Fingerprinting): مدل دستگاه، زبان سیستم‌عامل، منطقه زمانی و پیکربندی سخت‌افزاری

کافی است فقط یکبار کاربری برای ورود به حساب خود از آی‌پی متعلق به ایران استفاده کند، یا زبان و منطقه زمانی دستگاهش با ایران هم‌خوانی داشته باشد، یک سیگنال هشدار برای سامانه ارسال می‌شود. حتی استفاده مکرر از نرم‌افزار‌های تغییردهنده آی‌پی نیز در مواردی راهگشا نیست؛ چراکه این موضوع برای سیستم‌های پیشرفته قابل‌تشخیص است و خود می‌تواند یک شاخص ریسک باشد. تجمیع این داده‌ها با تراکنش‌های کاربر، مشخص می‌کند که کیف پول متصل به یک حساب مشخص در چه موقعیت جغرافیایی فعال است.

سابقه ارتباط با صرافی‌ها و سرویس‌های داخلی

یکی از خطرناک‌ترین راه‌های شناسایی، سابقه تعامل مستقیم یا غیرمستقیم با نهادهای مالی و صرافی‌های ایرانی است. شرکت‌های تحلیل بلاک چین با روش‌هایی مانند تراکنش‌های میدانی آزمایشی، گزارش‌های عمومی، داده‌های پرونده‌های حقوقی و بررسی منابع اطلاعاتی آشکار (OSINT)، آدرس‌های واریز و برداشت متعلق به صرافی‌ها و سرویس‌های واسط ایرانی را شناسایی و آن‌ها را در پایگاه‌های داده تعیین هویت (Attribution Databases) برچسب‌گذاری (Tagging) می‌کنند.

به‌عنوان مثال، اگر کاربری تتر را از یک صرافی ایرانی به کیف پول شخصی خود (مثل تراست ولت) منتقل کند و سپس از همان کیف پول، دارایی را به یک صرافی خارجی دارای سیستم نظارتی واریز کند، سامانه در چند ثانیه مسیر مبدأ را ردیابی کرده و متوجه می‌شود که این دارایی از یک سرویس واقع در حوزه قضایی تحت تحریم منتقل شده است.

حتی استفاده از چند کیف پول واسط نیز لزوما پیوند را قطع نمی‌کند؛ چرا که ابزارهای تحلیلی، توانایی رهگیری چند مرحله‌ای دارایی‌ها را در قالب گراف شبکه دارند.

الگوهای رفتاری و معاملاتی

سامانه‌های مدرن پلتفرم‌های فعال در بازار کریپتو از هوش مصنوعی برای تحلیل الگوهای آماری و ناهنجاری‌های رفتاری کاربران استفاده می‌کنند. برخی از موضوعات مهم برای ارزیابی الگوهای رفتاری و معاملاتی کاربران به شرح زیر هستند:

• ساعت‌های ورود به حساب و ثبت سفارش‌ها بر اساس ساعات اداری و فعالیت یک منطقه زمانی خاص
• واریز مبالغ ثابت با فواصل زمانی مشخص، یا جابه‌جایی سریع دارایی میان چند کیف پول متوالی بلافاصله پس از خرید

رفتارهایی که با هدف مبهم‌کردن مسیر پول انجام می‌شوند، از دید سیستم‌های ارزیابی ریسک، با پرچم قرمز (Red Flags) نشانه‌گذاری می‌شوند و بررسی دقیق‌تر انسانی را به دنبال دارند. این مدل‌ها به‌دنبال انحراف از رفتار استاندارد هستند و هرگاه الگوی مالی یا کاربری یک حساب با الگوهای رایج در مناطق تحریم شده منطبق باشد، امتیاز ریسک حساب افزایش می‌یابد.

ابزارهای انطباق و نظارت بر تحریم‌ها

صرافی‌های معتبر موظف هستند دستورالعمل‌های نهادهای ناظر بین‌المللی (مانند OFAC و FATF) را اجرا کنند. این الزام قانونی از طریق سه سازوکار عملیاتی پیاده‌سازی می‌شود:

• موقعیت‌یابی جغرافیایی و مسدودسازی دسترسی (Geolocation & IP Blocking): پایش مداوم اتصالات و مسدودسازی خودکار دسترسی حساب‌هایی که از مناطق تحت تحریم وارد سیستم می‌شوند.
• غربالگری کیف پول (Wallet Screening): بررسی بلادرنگ آدرس مقصد یا مبدأ و مقایسه آن با فهرست‌های سیاه بین‌المللی و آدرس‌های پرریسک پیش از تأیید و اجرای تراکنش.
• پایش مداوم تراکنش‌ها (Transaction Monitoring): رصد لحظه‌ای مسیر حرکت دارایی‌ها در شبکه برای ارزیابی میزان مواجهه مستقیم و غیرمستقیم با کاربران ایرانی.

تا به‌امروز، اوفک (OFAC) که مسئولیت مستقیم اعمال تحریم‌های آمریکا در قبال ایران را به‌عهده دارد، لیست سیاه عمومی از آدرس‌های مرتبط به کیف پول‌های ارز دیجیتال ایران منتشر نکرده است. اما در عین حال، آدرس‌های مشخصی را به فهرست تحریم‌های SDN افزوده است. به‌عنوان مثال در روز 28 فوریه 2018، دو آدرس ولت زیر برای اولین بار توسط اوفک به‌عنوان کیف پول‌های مرتبط با کاربران ایرانی معرفی شد:‌

• 1AjZPMsnmpdK2Rv9KQNfMurTXinscVro9V
• 149w62rY42aZBox8fGcmqNsXUzSStKeq8C

تحریم‌ها چه نقشی در شناسایی کیف پول های ایرانی دارند؟

تحریم‌های آمریکا (به‌ویژه مقررات OFAC) موتور محرک اصلی پلتفرم‌های خارجی برای رصد و شناسایی کیف‌پول‌های ایرانی هستند. این تحریم‌ها صرافی‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات دارایی دیجیتال (VASP) را ملزم می‌کنند تا برای جلوگیری از جریمه‌های سنگین و نقض قوانین، یک برنامه جامع انطباق (Compliance) پیاده‌سازی کنند.

تجربه نشان می‌دهد صرافی‌های ارز دیجیتال خارجی که توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا متهم به ارائه خدمات به ایرانیان می‌شوند، جریمه‌های سنگین مالی و قضایی را متحمل می‌گردند. در جدول زیر، نمونه‌هایی از جریمه‌های چند صرافی مطرح خارجی در این زمینه را مشاهده می‌کنید.

این پرونده‌ها نشان می‌دهند نهادهای نظارتی آمریکا (به‌ویژه OFAC) صرافی‌ها را صرفاً به خاطر نیت یا آگاهی جریمه نمی‌کنند، بلکه بر اساس مسئولیت مطلق (Strict Liability)، حتی کوتاهی در اعمال ابزارهای فنی مسدودسازی IP یا عدم غربالگری کیف پول‌ها را نقض قانون دانسته و جریمه‌های سنگین وضع می‌کنند. همین فشار حقوقی باعث شده صرافی‌های بین‌المللی سخت‌گیرانه‌ترین لایه‌های شناسایی زنجیره‌ای و برون‌زنجیره‌ای را علیه کاربران ایرانی پیاده‌سازی کنند.

ریسک انتقال تتر از صرافی ایرانی به کیف پول

انتقال تتر از صرافی داخلی به کیف پول شخصی این ریسک را دارد که آدرس کیف پول شما در ابزارهای تحلیل بلاکچین برچسب‌گذاری شود. صرافی‌های ایرانی برای واریز و برداشت از آدرس‌های عمومی مشخصی استفاده می‌کنند. بعضی از این آدرس‌ها توسط شرکت‌های امنیتی و تحلیل زنجیره شناسایی شده‌اند.

در نتیجه، با دریافت تتر از مبدأ صرافی داخلی، کیف پول شما به‌عنوان آدرس مرتبط با حوزه تحریمی ثبت می‌شود و امتیاز ریسک (Risk Score) آن بالا می‌رود. اگر در آینده از همین کیف پول دارایی را به صرافی‌های خارجی واریز کنید، سیستم‌های غربالگری و پایش تراکنش مبدأ وجه را ردیابی کرده و احتمال دارد حساب یا تراکنش شما را مسدود کنند.

بیشتر بخوانید: اشتباهاتی که کاربران ایرانی هنگام انتقال تتر انجام می‌دهند

اگر کیف پول شما پرریسک شناخته شود، چه اتفاقی می‌افتد؟

هنگامی که سیستم‌های غربالگری و تحلیل بلاکچین یک آدرس کیف پول را پرریسک تشخیص می‌دهند، صرافی‌های بین‌المللی متناسب با میزان ریسک، مجموعه‌ای از اقدامات نظارتی را اعمال می‌کنند که در جدول زیر مشاهده می‌کنید.

نحوه کاهش ریسک انتقال تتر به صرافی‌های خارجی

برای مدیریت و کاهش ریسک هنگام انتقال دارایی به صرافی‌های بین‌المللی، راهکارهای زیر را مدنظر قرار دهید:

• استفاده از صرافی‌های غیرمتمرکز : تبدیل تتر خریداری‌شده به سایر رمزارزها (مانند بیت کوین) از طریق صرافی غیرمتمرکز، پیوند مستقیم توکن‌های تتر برچسب‌خورده را به حداقل می‌رساند.
• تفکیک کامل کیف پول‌های داخلی و خارجی: ایجاد کیف پول‌های شخصی مجزا برای تراکنش‌های داخلی و بین‌المللی، مانع از آلودگی زنجیره‌ای آدرس‌ها از طریق روش خوشه بندی (Clustering) می‌شود.
• پرهیز از انتقال مستقیم و سریع: دارایی‌ها نباید بلافاصله و با مبالغ رند میان آدرس‌ها جابه‌جا شوند؛ استفاده از چند مرحله انتقال غیرمستقیم با فاصله‌های زمانی ریسک را کمتر می‌کند.
• انتخاب صرافی‌های بدون احراز هویت اجباری: حتی اگر یک صرافی خارجی به ایرانیان خدمات می‌دهد ولی احراز هویت در آن اجباری است، کار کردن با آن ریسک زیادی دارد. پیشنهاد می‌کنیم حتما به‌سراغ صرافی‌های خارجی بدون احراز هویت بروید.

بیشتر بخوانید: بهترین صرافی خارجی برای ایرانیان بدون احراز هویت

راهکار صرافی‌های داخلی برای جلوگیری از شناسایی آدرس کیف پول‌ها

صرافی‌های ایرانی برای دشوارتر کردن ردگیری و جلوگیری از شناسایی و تگ گذاری سریع آدرس‌های خود توسط شرکت‌های تحلیل بلاکچین، از مجموعه‌ای از راهکارهای فنی، ساختاری و عملیاتی استفاده می‌کنند.

البته هیچ‌یک از این روش‌ها امنیت و مصونیت قطعی ایجاد نمی‌کنند. شرکت‌های تحلیل بلاکچین (مانند Chainalysis و TRM Labs) با تکنیک‌هایی مثل تراکنش‌های میدانی آزمایشی (تست واریز/برداشت واقعی برای کشف والت‌ها) و الگوریتم‌های پیشرفته هوش مصنوعی، پس از مدتی این الگوها را شناسایی کرده و آدرس‌های جدید را نیز برچسب‌ می‌زنند.

در ادامه، نیم‌نگاهی به مهم‌ترین راهکارهای صرافی‌های ایرانی برای دشوار کردن فرایند شناسایی آدرس کیف پول‌ها می‌اندازیم.

معماری آدرس‌های یک بارمصرف (HD Wallets)

صرافی‌ها از سیستم‌های تولید آدرس سلسله‌مراتبی قطعی (HD Wallets) استفاده می‌کنند. در این ساختار، برای هر بار واریز هر کاربر، یک آدرس کاملا جدید و منحصربه‌فرد ایجاد می‌شود. آدرس‌ها پس از یک یا چند تراکنش کنار گذاشته می‌شوند تا ردگیری متمرکز یک آدرس ثابت ناممکن شود.

جداسازی کیف پول‌های واریز، نگهداری و برداشت

صرافی‌ها برای قطع ارتباط زنجیره‌ای، مدیریت دارایی‌های خود را به‌شکل تفکیک شده انجام می‌دهند. به‌طوری‌که کیف پول‌های دریافت (Deposit) صرفا برای دریافت وجه از کاربر استفاده می‌شوند و بلافاصله وجه به کیف پول‌های تسویه و تجمیع (Sweeping) انتقال می‌یابد. سپس مبالغ با روش‌های تأخیری و خرد از صدها آدرس واریز جمع‌آوری و به مخازن اصلی منتقل می‌شوند. انتقال دارایی‌ها از آدرس‌های واریز به والت‌های اصلی فورا انجام نمی‌شود و با فاصله‌های زمانی نامنظم صورت می‌گیرد.

همچنین دارایی‌های برداشتی کاربران از آدرس‌هایی ارسال می‌شوند که ارتباط مستقیم و زنده با آدرس‌های دریافت‌کننده وجه ندارند. صرافی‌های داخلی آدرس‌های والت‌های خروجی خود را به‌صورت دوره‌ای جایگزین می‌کنند. این کار باعث می‌شود گزارش‌ها و برچسب‌های پیشین شرکت‌های تحلیلی برای مدتی کارایی خود را از دست بدهند تا زمانی که شرکت‌های خارجی دوباره با تحلیل الگوها، آدرس‌های جدید را کشف کنند.

استفاده از بازارهای P2P و تسویه داخلی

صرافی‌های داخلی بخشی از معاملات خود را برای تأمین نقدینگی در بازارهای همتا‌به‌همتا (P2P) انجام می‌دهند. در پلتفرم‌های همتا‌به‌همتا (P2P)، تراکنش‌ها بدون عبور از مخزن مرکزی صرافی، مستقیم میان خریدار و فروشنده یا حساب‌های واسط جابه‌جا می‌شوند که تشخیص ماهیت شرکتی آدرس را دشوار می‌کند.

کلام پایانی

پلتفرم‌های خارجی هویت کیف پول‌های ایرانی را از طریق ترکیب چند لایه شناسایی می‌کنند: خوشه‌بندی آدرس‌ها و تحلیل چندمرحله‌ای مسیر تراکنش، تطبیق با پایگاه داده آدرس‌های منتسب به صرافی‌های داخلی، پایش IP و اطلاعات دستگاه، و بررسی الگوهای رفتاری کاربر. در نهایت هر آدرس براساس شاخص‌های ارزیابی، امتیاز ریسک دریافت می‌کند و چنانچه این امتیاز از حد مشخصی فراتر باشد، مطابق چارچوب‌های نظارتی با آن‌ها برخورد می‌شود.