تأثیر تحریم‌های OFAC سال ۱۴۰۵ روی نقدینگی صرافی‌های ایرانی

در نیمه‌های خرداد ماه ۱۴۰۵ بود که خبر تحریم صرافی‌های ایرانی توسط OFAC، کاربران این پلتفرم‌ها را بیش از پیش نگران کرد. OFAC همچنین اعلام کرد که مؤسسات مالی و اشخاص غیرآمریکایی که با صرافی‌های تحریم‌شده معامله کنند، در معرض تحریم‌های ثانویه قرار خواهند گرفت. این موضوع باعث شده که موجی از نگرانی‌ها ایجاد شود و کاربران، سرمایه‌گذاران و موسسات با شک و شبه‌هایی مواجه شوند.

اما این تحریم‌ها چه تأثیراتی می‌تواند روی صرافی‌های ارز دیجیتال ایرانی بگذارد؟ آیا نقدینگی آن‌ها را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؟ چه تأثیری بر حجم ورود و خروج معاملات تتر دارد؟ در این مطلب از ایران بروکر به بررسی این سوالات می‌پردازیم، همچنین به تأثیر تحریم‌ها بر دسترسی صرافی‌های ایرانی به نقدینگی خارجی و خطرات کاهش نقدینگی برای صرافی‌ها می‌پردازیم و در نهایت به نکاتی که برای ارزیابی میزان نقدینگی صرافی‌های داخلی باید به آن توجه داشت، اشاره می‌کنیم.

تحریم‌های OFAC چگونه نقدینگی صرافی‌های ایرانی را تحت تأثیر قرار می‌دهند؟

باید توجه داشت که تحریم‌های OFAC لزوماً به‌صورت مستقیم و سریع نقدینگی یک صرافی ایرانی را از بین نمی‌برند، اما می‌توانند زنجیره‌ای از محدودیت‌ها ایجاد کنند که دسترسی آن صرافی به نقدینگی خارجی را سخت‌تر کند. در واقع مهم‌ترین عامل اثرگذاری، قطع یا کاهش ارتباط با طرف‌های خارجی، بازارسازها، استخرهای نقدینگی و زیرساخت‌های تسویه است. وقتی OFAC یک صرافی، شرکت مرتبط یا آدرس‌های وابسته را تحریم می‌کند، پلتفرم‌های بین‌المللی معمولاً برای کاهش ریسک، همکاری خود را با چنین پلتفرم‌هایی محدود می‌کنند.

نتیجه این فرآیند می‌شود چیزی شبیه به افزایش هزینه تأمین نقدینگی، کند شدن تسویه، کاهش عمق بازار و افزایش شکاف قیمت خرید و فروش. بررسی‌های این گزارش (لینک) نشان می‌دهد که نقدینگی صرافی‌های ایرانی به‌طور معناداری به مسیر‌های بین‌المللی و خارجی وابسته بوده است. بنابراین، اگر تحریم‌های OFAC باعث شود پلتفرم‌های خارجی از ارتباط با پلتفرم‌های تحریم شده صرف‌نظر کنند، نتیجه ممکن است به شکل افت کیفیت نقدینگی است

طبق گفته‌های کارشناسان بازار در سایت TRM Labs، کاهش حجم تراکنش میان CoinEx و صرافی‌های ایرانی به کمتر از ۱۵۰ هزار دلار پس از تحریم‌های ۲ ژوئن ۲۰۲۶ نیز از همین منطق پشتیبانی می‌کند، هرچند به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیست. در پایان می‌توان گفت که تحریم‌های OFAC نقدینگی صرافی‌های ایرانی را بیشتر از مسیرهایی مانند افزایش ریسک همکاری تحت فشار قرار می‌دهند.

تحریم صرافی‌های ایرانی چه اثری بر حجم معاملات و ورود و خروج تتر دارد؟

تحریم صرافی‌های ایرانی و اقدامات مرتبط با OFAC، می‌تواند بر کیفیت نقدینگی، حجم معاملات و الگوی ورود و خروج تتر اثر می‌گذارند. به‌عنوان مثال بین ژانویه تا ژوئیه ۲۰۲۵ مجموع جریان‌های رمزارزی مرتبط با پلتفرم‌های ایرانی به ۳.۷ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل ۱۱ درصد کاهش داشت. این افت پس از آوریل شدیدتر شد؛ به‌گونه‌ای که حجم ورودی در ژوئن بیش از ۵۰ درصد و در ژوئیه بیش از ۷۶ درصد کاهش یافت.

نوبیتکس در این میان نقش مهمی داشت. طبق گزارش TRM Labs، این صرافی در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۷ درصد حجم تراکنش‌های رمزارزی مرتبط با ایران را پردازش کرده است. از بیش از ۳ میلیارد دلار فعالیت ثبت‌شده در نوبیتکس، حدود ۲ میلیارد دلار از شبکه ترون عبور کرده که بخش عمده آن شامل USDT مبتنی بر استاندارد TRC-20 و TRX بوده است. چنین تمرکزی باعث می‌شود هرگونه اختلال در یک صرافی بزرگ یا یک شبکه و دارایی خاص، اثر قابل‌توجهی بر نقدینگی و مسیر تسویه معاملات داشته باشد.

یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها در ۲ ژوئیه ۲۰۲۵ رخ داد؛ زمانی که تتر ۴۲ آدرس رمزارزی مرتبط با نهادهای ایرانی را مسدود کرد. طبق گزارش TRM Labs، بیش از نیمی از این آدرس‌ها ارتباط قابل‌توجهی با نوبیتکس داشتند و برخی نیز با آدرس‌های مرتبط با نهادهای دیگر ارتباط تراکنشی داشتند. این اقدام، همراه با سایر تحولات آن دوره، مسیرهای سنتی تسویه را مختل کرد و به تغییر رفتار بازار و حرکت بخشی از فعالیت‌ها به سمت روش‌های جایگزین انجامید.

ریسک فریز شدن استیبل کوین‌های متمرکزی مانند تتر (USDT) در صرافی‌های تحریم شده، می‌تواند شامل حال کاربران هم شود.

آیا تحریم‌ها می‌توانند دسترسی صرافی‌های ایرانی به نقدینگی خارجی را محدود کنند؟

تحریم‌های مالی ایالات متحده می‌توانند به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم دسترسی صرافی‌های ایرانی به نقدینگی و خدمات مالی بین‌المللی را محدود کنند. این محدودیت لزوماً به معنای پایان فعالیت یک صرافی نیست، بلکه می‌تواند از طریق افزایش ریسک همکاری برای بانک‌ها، مؤسسات مالی، ارائه‌دهندگان خدمات و سایر شرکت‌های خارجی ایجاد شود.

بر اساس مقررات تحریمی آمریکا، اشخاص و نهادهای غیرآمریکایی نیز در شرایطی ممکن است در صورت انجام برخی تراکنش‌های مالی قابل‌توجه با اشخاص یا نهادهای تحریم‌شده، با ریسک تحریم یا محدودیت مواجه شوند. در نتیجه، یک مؤسسه مالی خارجی ممکن است برای کاهش ریسک حقوقی و نظارتی خود، از ارائه خدمات به یک صرافی ایرانی تحریم‌شده یا پردازش تراکنش‌های مرتبط با آن خودداری کند.

چنین شرایطی می‌تواند عمق نقدینگی خارجی یک صرافی را کاهش دهد و دسترسی آن به بازارها، طرف‌های معاملاتی و زیرساخت‌های مالی بین‌المللی را دشوارتر کند. در صورت کاهش تعداد طرف‌های مقابل و عمق بازار، هزینه تأمین نقدینگی ممکن است افزایش یابد و اختلاف قیمت خرید و فروش (Spread) و لغزش قیمت (Slippage) نیز بیشتر شود. همچنین، محدود شدن مسیرهای تسویه بین‌المللی می‌تواند زمان پردازش تراکنش‌ها را افزایش داده و ریسک عملیاتی و نقدینگی را بالا ببرد.

بااین‌حال، شدت این اثر برای همه صرافی‌ها یکسان نیست و به عواملی مانند نوع تحریم، دامنه فعالیت صرافی، روابط آن با مؤسسات خارجی، ساختار تسویه، منابع نقدینگی و میزان وابستگی به زیرساخت‌های مالی بین‌المللی بستگی دارد.

کاهش نقدینگی صرافی چه خطری برای کاربران ایرانی دارد؟

نقدینگی پایین به این معنا است که اجرای سفارش، به‌ویژه سفارش‌های بزرگ، با سرعت کمتر و با فاصله قیمت بیشتری از قیمت بازار انجام شود. بنابراین، برای کاربران ایرانی که در صرافی‌های رمزارزی معامله می‌کنند، کاهش نقدینگی می‌تواند مستقیماً هزینه و کیفیت اجرای معامله را تحت تأثیر قرار دهد.

البته باید توجه داشت که نقدشوندگی را نمی‌توان تنها بر اساس حجم معاملات سنجید و برای ارزیابی آن باید مجموعه‌ای از شاخص‌ها مانند اسپرد، عمق دفتر سفارشات و اسلیپیج را در کنار یکدیگر بررسی کرد. در جدول زیر خیلی ساده به این موارد اشاره کرده‌ایم.

برای مثال، فرض کنید معامله‌گری قصد دارد یک سفارش فروش بزرگ ثبت کند. اگر دفتر سفارشات عمق کافی نداشته باشد، سفارش او ممکن است در چند سطح قیمتی مختلف اجرا شود. در این حالت، میانگین قیمت فروش می‌تواند با قیمتی که پیش از ثبت سفارش در صفحه صرافی مشاهده می‌کرد متفاوت باشد. این اختلاف، لغزش قیمت (Slippage) نام دارد.

هرچه نقدینگی کمتر باشد، سفارش‌های بزرگ معمولاً تأثیر بیشتری بر قیمت بازار می‌گذارند. بنابراین، مشاهده یک قیمت مناسب در صفحه معاملاتی صرافی لزوماً به این معنا نیست که می‌توان حجم بالایی از دارایی را در همان قیمت خرید یا فروش کرد.

همچنین نقدشوندگی در طول زمان ثابت نیست و تحت تأثیر شرایط بازار و شوک‌های کلان اقتصادی تغییر می‌کند. بنابراین، هنگام ارزیابی یک صرافی، حجم معاملات به‌تنهایی کافی نیست، بلکه عمق بازار، اسپرد و میزان اسلیپیج نیز باید بررسی شوند، زیرا این عوامل کنار هم تصویر دقیق‌تری به شما ارائه می‌کنند.

آیا تحریم‌های جدید OFAC می‌تواند باعث افزایش شکاف قیمت تتر در ایران شود؟

فرض کنید قیمت تتر در بازار ایران از قیمت جهانی فاصله گرفته است. در شرایط عادی، آربیتراژگران از این اختلاف استفاده می‌کنند؛ تتر را در بازار ارزان‌تر می‌خرند و در بازار گران‌تر می‌فروشند. همین رفت‌وآمد نقدینگی به کاهش شکاف قیمت کمک می‌کند. اما تحریم‌ها می‌توانند این مسیر را پرهزینه کنند. محدودیت انتقال USDT، دشوار شدن دسترسی به نقدینگی خارجی و ریسک فریز شدن دارایی باعث می‌شود آربیتراژ همیشه ساده یا کم‌ریسک نباشد.

حالا اگر تقاضای تتر در ایران افزایش پیدا کند، اما عرضه نتواند هم‌زمان رشد کند، فشار قیمتی بیشتر می‌شود و اختلاف قیمت می‌تواند ماندگارتر باشد. در مقابل، نقدینگی کافی و وجود مسیرهای جایگزین می‌تواند این اثر را کاهش دهد.

پس رابطه به این سادگی نیست که تحریم = تتر گران‌تر. تحریم زمانی می‌تواند شکاف قیمت را تشدید کند که هم‌زمان جریان نقدینگی، آربیتراژ یا عرضه تتر را محدود کند.

در بخش بعد، سراغ یک سوال کاربردی‌تر می‌رویم؛ چطور بفهمیم یک صرافی واقعاً نقدینگی کافی دارد؟

چگونه وضعیت نقدینگی یک صرافی ایرانی را ارزیابی کنیم؟

ارزیابی نقدینگی یک صرافی ایرانی فقط به مشاهده حجم معاملات محدود نمی‌شود؛ زیرا حجم معاملات، فعالیت‌های انجام‌شده را نشان می‌دهد، در حالی که نقدینگی دفتر سفارشات، ظرفیت واقعی بازار برای جذب سفارش‌ها را مشخص می‌کند. برای سنجش حرفه‌ای نقدینگی باید به اسپرد خریدوفروش، عمق دفتر سفارشات و لغزش قیمت (Slippage) توجه کرد و این شاخص‌ها را در اندازه‌های مختلف سفارش بررسی کرد. ترکیب این داده‌ها کمک می‌کند پیش از ثبت سفارش‌های بزرگ، هزینه احتمالی و کیفیت بازار و صرافی را بهتر ارزیابی کنید. در ادامه به بررسی داده‌هایی که باید به آن‌ها توجه داشته باشید، اشاره کرده‌ایم.

• اسپرد خرید و فروش
• عمق بازار
• حجم معاملات
• اثر قیمتی
• میانگین قیمت موزون‌شده بر اساس حجم معاملات

اسپرد خرید و فروش (Bid-Ask Spread)

اسپرد خرید و فروش یکی از بهترین معیارهای سنجش نقدشوندگی است. این شاخص، فاصله میان بالاترین قیمتی که خریدار حاضر است برای یک دارایی بپردازد (Bid) و پایین‌ترین قیمتی که فروشنده حاضر است آن را بپذیرد (Ask) نشان می‌دهد.

عمق بازار (Market Depth)

یکی دیگر از شاخص‌های اندازه‌گیری میزان نقدینگی یک صرافی، عمق بازار است. عمق بازار، حجم سفارش‌های خرید و فروش یک دارایی را در سطوح مختلف قیمتی نشان می‌دهد. بازاری با عمق بالا، تعداد زیادی سفارش خرید و فروش در نزدیکی قیمت فعلی دارد و بنابراین می‌تواند معاملات با حجم قابل‌توجه را بدون ایجاد تغییرات شدید در قیمت داشته باشد.

داده‌های مربوط به عمق بازار معمولاً در صفحه‌های معاملاتی Level 2 نمایش داده می‌شوند و در پلتفرم‌های معاملاتی پیشرفته در دسترس هستند.

حجم معاملات (Trading Volume)

حجم معاملات یکی دیگر از شاخص‌های مهم نقدشوندگی است. این معیار، تعداد کل دارایی معامله‌شده در یک بازه زمانی مشخص، مانند روزانه، هفتگی یا ماهانه، را اندازه‌گیری می‌کند و به کاربر نشان می‌دهد.

• حجم معاملات بالا: دارایی که حجم معاملات بالایی دارند، معمولاً نقدشوندگی بیشتری دارند؛ زیرا تعداد زیادی خریدار و فروشنده در بازار فعال هستند.
• حجم معاملات پایین: دارایی با حجم معاملات پایین ممکن است برای فروش به زمان بیشتری نیاز داشته باشند و با لغزش قیمت (Price Slippage) مواجه شوند.

اثر قیمتی (Price Impact)

اثر قیمتی (Price Impact) یکی دیگر از شاخص‌های مهم برای ارزیابی میزان نقدینگی یک صرافی است. در واقع اثر قیمتی اندازه‌گیری می‌کند که انجام یک معامله تا چه اندازه می‌تواند قیمت یک دارایی را جابه‌جا کند. دارایی‌های با نقدشوندگی بالا حتی در معاملات بزرگ نیز معمولاً تغییرات قیمتی محدودی را تجربه می‌کنند. در دارایی‌های کم‌نقدشونده، حتی معاملات نسبتاً کوچک نیز ممکن است تغییرات قابل‌توجهی در قیمت ایجاد کنند.

میانگین قیمت موزون‌شده بر اساس حجم معاملات (VWAP)

میانگین قیمت موزون‌شده بر اساس حجم معاملات یا به اختصارVWAP، یک شاخص تکنیکال است که میانگین قیمتی را که یک دارایی در طول روز با آن معامله شده است محاسبه می‌کند و در این محاسبه، هم قیمت و هم حجم معاملات را در نظر می‌گیرد. VWAP بالا می‌تواند نشان‌دهنده فعالیت معاملاتی بیشتر و نقدشوندگی قوی‌تر باشد. انحراف قابل‌توجه قیمت از VWAP می‌تواند نشانه‌ای از لغزش احتمالی قیمت و یا نقدشوندگی پایین باشد.

این شاخص‌ها را بهتر است به‌صورت یک مجموعه بررسی کنید؛ هیچ‌یک به‌تنهایی تصویر کاملی از نقدینگی یک صرافی ارائه نمی‌دهد. همچنین عمق، اسنپ شات‌های ساعتی هستند و ممکن است وضعیت لحظه‌ای دفتر سفارشات را نشان دهند، نه میانگین کل ساعت.

کلام پایانی

تحریم‌های OFAC لزوماً به معنی تعطیلی صرافی‌های ایرانی نیستند، اما می‌توانند با محدود کردن دسترسی به نقدینگی و خدمات مالی خارجی، عمق بازار را کاهش داده و اسپرد، اسلیپیج و ریسک تسویه را افزایش دهند. این شرایط ممکن است روی ورود و خروج تتر و حتی شکاف قیمت آن در بازار ایران اثر بگذارد. بنابراین، کاربران هنگام انتخاب صرافی نباید فقط به حجم معاملات توجه کنند و بهتر است عمق دفتر سفارشات، اسپرد، اسلیپیج و کیفیت اجرای معاملات را نیز بررسی کنند.