با وجود اعلام آمادگی بانک مرکزی برای عرضه گسترده اسکناس ارز به شبکه بانکی، نرخ دلار در بازار آزاد کاهش محسوسی نداشته است؛ موضوعی که به اعتقاد برخی کارشناسان نشان میدهد عوامل بنیادی اقتصاد و انتظارات فعالان بازار همچنان نقش پررنگتری در تعیین قیمت ارز دارند.
بانک مرکزی در روزهای اخیر اعلام کرده برای تخصیص تا سقف ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس ارز به شبکه بانکی آمادگی دارد. با این حال، بر اساس آمار اعلامشده، از سهشنبه ۳ شهریور تا پنجشنبه ۵ شهریور تنها حدود ۲۰ میلیون دلار از این ظرفیت خریداری شده است؛ رقمی معادل کمتر از ۴ درصد سقف در نظر گرفتهشده. بانک مرکزی در عین حال تأکید کرده است که روند عرضه ارز ادامه خواهد داشت.
با وجود افزایش ظرفیت عرضه، نرخ دلار در بازار غیررسمی واکنش کاهشی قابلتوجهی نشان نداده و طبق گزارش مهر، در برخی مقاطع حتی به سطوح بالاتر از ۲۰۰ هزار تومان رسیده است.
در گزارش مهر ، یکی از دلایل این وضعیت، تفاوت میان افزایش کوتاهمدت عرضه ارز و عوامل بنیادی مؤثر بر ارزش ریال عنوان شده است.
بر اساس این تحلیل، عواملی مانند رشد نقدینگی، تورم مزمن، کسری بودجه، رشد اقتصادی پایین و انتظارات تورمی میتوانند در بلندمدت بر ارزش پول ملی و نرخ ارز اثر بگذارند؛ بنابراین افزایش مقطعی عرضه ارز لزوماً به تغییر پایدار مسیر قیمت منجر نمیشود.
محمدرضا بوربور، کارشناس بازارهای مالی و پولی، نیز در گفتوگو با مهر اعلام کرده است که از دید او، نرخ ارز در ایران به متغیرهایی مانند تفاوت رشد نقدینگی و رشد اقتصادی وابسته است.
وی معتقد است در شرایطی که نقدینگی با سرعت بیشتری نسبت به رشد واقعی اقتصاد افزایش پیدا میکند، تزریق ارز از سوی بانک مرکزی میتواند تنها برای مدتی فاصله میان نرخ بازار و عوامل بنیادی را کاهش دهد.
بوربور با تشبیه این وضعیت به «فشرده شدن فنر ارزی» هشدار داده است که در صورت ایجاد فاصله زیاد میان قیمت جاری و آنچه او ارزش بنیادی ارز میداند، احتمال انباشت تقاضا و بروز نوسانات شدیدتر در آینده افزایش پیدا میکند.
یکی دیگر از محورهای مطرحشده در این گزارش، نقش انتظارات فعالان بازار است. معاملهگران تنها میزان عرضه فعلی ارز را در تصمیمگیری خود لحاظ نمیکنند و عواملی مانند چشمانداز درآمدهای ارزی، شرایط بینالمللی، تحریمها و احتمال ادامهدار بودن سیاستهای ارزی را نیز در قیمتگذاری در نظر میگیرند. به همین دلیل، حتی اعلام آمادگی بانک مرکزی برای عرضه چندصد میلیون دلار ارز نیز ممکن است در صورتی که انتظارات تورمی یا نگرانیها درباره آینده اقتصاد کاهش پیدا نکند، به افت محسوس نرخ ارز منجر نشود.
این گزارش همچنین به وجود تقاضای بالقوه برای ارز اشاره کرده و نوشته است بخشی از نقدینگی در صورت افزایش نااطمینانی میتواند بار دیگر به سمت بازار ارز حرکت کند.
بوربور معتقد است کنترل پایدار بازار ارز بیش از تزریق مستمر اسکناس به اصلاح عوامل پولی و مالی نیاز دارد. او انضباط پولی، کنترل کسری بودجه، محدود کردن رشد نقدینگی و حرکت به سمت نظام ارزی شناور مدیریتشده را از جمله اقداماتی دانسته که میتواند اثر بلندمدتتری بر ثبات بازار ارز داشته باشد.
بر اساس این دیدگاه، تا زمانی که عوامل ایجادکننده تورم و رشد نقدینگی مهار نشوند، مداخلات ارزی بانک مرکزی بیشتر میتوانند نقش کوتاهمدت در مدیریت نوسانات داشته باشند و الزاماً به کاهش پایدار نرخ ارز منجر نخواهند شد.
در مجموع، دادههای منتشرشده نشان میدهد اگرچه بانک مرکزی فعلاً از نظر تأمین اسکناس ارز آمادگی قابلتوجهی اعلام کرده، میزان استفاده شبکه بانکی از این ظرفیت محدود بوده و همزمان بازار آزاد نیز واکنش کاهشی معناداری نشان نداده است. تحلیل مطرحشده در گزارش مهر این وضعیت را بیش از کمبود فیزیکی ارز، به انتظارات و شرایط بنیادی اقتصاد مرتبط میداند.
نظرات کاربران