اقتصاد GPU در پروژه‌های بلاکچینی

اقتصاد GPU در پروژه‌های بلاکچینی به مدلی نوظهور اشاره دارد که در آن قدرت پردازشی کارت‌های گرافیکی (GPU) به یک منبع اقتصادی قابل معامله تبدیل می‌شود. رشد سریع هوش مصنوعی، رندرینگ سه‌بعدی و محاسبات سنگین باعث شده تقاضا برای GPU به‌شدت افزایش یابد، در حالی که عرضه GPU با محدودیت‌های زیادی روبه‌رو است. در این شرایط، پروژه‌های بلاک‌چینی و DePIN تلاش می‌کنند با ایجاد بازارهای غیرمتمرکز محاسباتی، GPUهای بلااستفاده جهان را تجمیع کرده و زیرساختی ارزان‌تر، توزیع‌شده‌تر و قابل‌دسترس‌تر برای اقتصاد AI آینده فراهم کنند. در ادامه مطلب حاضر، قصد داریم به تحلیل و بررسی اقتصاد GPU در پروژه‌های بلاک‌چینی بپردازیم.

اقتصاد GPU چیست؟

اقتصاد GPU یا اقتصاد پردازش گرافیکی در بلاکچین را می‌توان یکی از کاربردهای مرتبط با مفهوم DePIN دانست. DePIN مخفف عبارت Decentralized Physical Infrastructure Networks به‌معنی شبکه‌های زیرساخت فیزیکی غیرمتمرکز است. این اصطلاح به اکوسیستم‌هایی اشاره دارد که در آن‌ها افراد و شرکت‌ها با استفاده از فناوری بلاکچین، زیرساخت‌های فیزیکی واقعی را به‌صورت غیرمتمرکز ایجاد، تامین و مدیریت می‌کنند.

اقتصاد GPU به مدلی گفته می‌شود که در آن توان پردازشی کارت‌های گرافیک (GPU) به‌عنوان یک منبع اقتصادی قابل معامله مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این مدل، GPU صرفاً یک قطعه سخت‌افزاری محسوب نمی‌شود، بلکه به‌عنوان یک خدمت یا منبع محاسباتی ارزشمند شناخته می‌شود که امکان اجاره یا ارائه آن به دیگران وجود دارد. در نتیجه، اقتصاد GPU نوعی بازار برای تبادل توان پردازشی کارت‌های گرافیک ایجاد می‌کند.

برای درک بهتر این مفهوم، می‌توان از یک مثال ساده استفاده کرد. در بسیاری از کشورها، علاوه بر نیروگاه‌های دولتی، شرکت‌های خصوصی نیز در تولید برق فعالیت دارند و برق تولیدشده را در اختیار شبکه توزیع قرار می‌دهند. این شرکت‌ها در ازای تأمین برق، درآمد کسب می‌کنند. در اقتصاد پردازش گرافیکی در بلاکچین نیز افراد و شرکت‌هایی که به تجهیزات سخت‌افزاری مانند کارت‌های گرافیک مجهز هستند، توان پردازشی خود را در اختیار متقاضیان قرار می‌دهند و از این طریق درآمد به‌دست می‌آورند.

اهمیت اقتصاد GPU چیست؟

احتمالاً این سوال برای شما ایجاد شده است که چرا بازارهایی برای معامله توان پردازشی کارت‌های گرافیک شکل گرفته‌اند. پاسخ این پرسش را باید در افزایش تقاضا برای پردازش‌های سنگین و موازی جستجو کرد. امروزه حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، مراکز داده، تولید محتوای سه‌بعدی (رندرینگ)، گیمینگ و محاسبات علمی به توان پردازشی گسترده‌ای نیاز دارند و کارت‌های گرافیک (GPU) یکی از بهترین گزینه‌ها برای پاسخ‌گویی به این نیاز محسوب می‌شوند.

افزایش تقاضا برای توان پردازشی باعث شده است دارندگان زیرساخت‌های سخت‌افزاری، قدرت پردازش GPUهای خود را در اختیار متقاضیان قرار دهند و در ازای ارائه این خدمات درآمد کسب کنند. شکل‌گیری چنین بازاری، زمینه توسعه مفهومی با عنوان اقتصاد GPU را فراهم کرده است.

دلیل استفاده از بلاک چین در اقتصاد GPU چیست؟

اقتصاد پردازش گرافیکی محدود به بلاکچین نیست. در حال حاضر، پلتفرم‌های رایانش ابری مانند گوگل کلاود (Google Cloud)، ای دبلیو اس (AWS) و مایکروسافت آژور (Azure) به‌صورت متمرکز و بدون نیاز به بلاکچین خدمات پردازش مبتنی بر GPU را به‌متقاضیان ارائه می‌دهند. در عین حال، شاهد افزایش تقاضا برای استفاده از ظرفیت بلاکچین در اقتصاد GPU هستیم. چند دلیل مهم را می‌توان برای این منظور برشمرد:

• بلاکچین امکان ایجاد زیرساخت‌های غیرمتمرکز را فراهم می‌کند تا افراد بیشتری بتوانند توان پردازشی GPU خود را در اختیار شبکه قرار دهند.
• استفاده از بلاکچین می‌تواند به کاهش وابستگی به واسطه‌ها و ایجاد بازار رقابتی‌تر کمک کند؛ موضوعی که در برخی موارد باعث کاهش هزینه خدمات پردازشی می‌شود.
• بلاک چین دسترسی جهانی به منابع پردازشی را ساده‌تر می‌کند و امکان تعامل کاربران و ارائه‌دهندگان خدمات را در نقاط مختلف دنیا فراهم می‌سازد.
• شفافیت تراکنش‌ها و سازوکارهای غیرمتمرکز می‌تواند ریسک سانسور، محدودیت‌های سلیقه‌ای و برخی سوءاستفاده‌های احتمالی را کاهش دهد.

نحوه کسب درآمد پروژه‌های بلاکچینی از GPUهای بلااستفاده

نوبت به بررسی فنی نحوه عملکرد پروژه‌های بلاک‌چین در حوزه اقتصاد GPU می‌رسد. بسیاری از پروژه‌های فعال در این زمینه سازوکار مشابه دارند که در ادامه توضیح می‌دهیم.

مدل اجاره GPU در شبکه‌های غیرمتمرکز

پروژه‌های بلاکچین در زمینه اقتصاد GPU معمولا یک بازار غیرمتمرکز را تشکیل می‌دهند. این بازار از سه بخش اصلی تشکیل می‌شود که عبارت‌اند از:

• تأمین‌کنندگان GPU
• مصرف‌کنندگان توان پردازش
• پروتکل بلاکچین

تأمین‌کنندگان کارت گرافیگ در واقع افراد یا شرکت‌هایی هستند که زیرساخت در اختیار دارند و توان پردازشی خود را به‌شبکه عرضه می‌کنند. مصرف‌کنندگان نیز افراد و شرکت‌هایی هستند که نیاز به قدرت پردازشی برای انجام فعالیت‌های گوناگون خود دارند. پروتکل بلاکچین نیز معمولا یک سازوکار شفاف و بدون واسطه برای مدیریت عرضه و تقاضا در این بازار است. معمولا پرداخت هزینه استفاده از خدمات در قالب ارز دیجیتال انجام می‌شود. قراردادهای ارائه خدمات نیز با استفاده از قرارداد هوشمند (Smart Contract) اجرا می‌گردند. به‌کمک این قرارداد هوشمند تضمین می‌شود که تأمین‌کننده خدمات را به‌درستی ارائه دهد و مصرف کننده نیز هزینه استفاده از خدمات را بپردازد.

نقش توکن‌ها در پاداش‌دهی به تامین‌کنندگان  کارت گرافیک

بیشتر پروژه‌های اقتصاد GPU مبتنی بر بلاکچین از یک توکن بومی استفاده می‌کنند. نباید تصور کنید که توکن‌ها در این پروژه‌ها تنها ابزار پرداخت هستند. این توکن‌ها در واقع ستون هماهنگی اقتصادی پروژه‌ها به‌شمار می‌روند و حتی در مدیریت پروژه‌ها نیز نقش مستقیم دارند.

مهم‌ترین کاربرد توکن در اقتصاد GPU، پرداخت هزینه استفاده از توان پردازشی است. کاربران برای اجرای مدل‌های AI، رندرینگ، آموزش شبکه‌های عصبی یا پردازش داده، باید هزینه منابع GPU را پرداخت کنند. در واقع کارت گرافیک یک کالای قابل معامله به‌شمار می‌رود که در قالب یک قرارداد با پرداخت هزینه مشخص در قالب توکن بومی پروژه از سوی تأمین کننده در اختیار مصرف کننده قرار می‌گیرد. مثلا در پروژه رندر (Render)، پرداخت هزینه‌های استفاده از GPU در قالب توکن بومی با نماد معاملاتی RNDR صورت می‌گیرد.

علاوه بر آن، پروژه‌ها برای تشویق صاحبان سخت‌افزار به‌منظور پیوستن به شبکه، انگیزه‌های اقتصادی ایجاد می‌کنند. این انگیزه‌ها معمولا در قالب پرداخت پاداش به تأمین کنندگان GPU تعریف و پاداش‌ها با استفاده از توکن بومی پروژه پرداخت می‌شوند. معمولا هرچه توان پردازش ارائه شده بیشتر باشد و مدت زمان فعالیت و کیفیت ارائه خدمات تأمین‌کننده GPU افزایش یابد، پاداش بیشتری نیز در اختیار او قرار می‌گیرد.

در کنار دو مورد فوق باید به نقش توکن‌ها در تنظیم‌گری پروژه‌های اقتصاد GPU نیز اشاره کنیم. برخی از پروژه‌ها از مدل مدیریت غیرمتمرکز (DAO) استفاده می‌کنند. تصمیم‌گیری در این پروژه‌ها در قالب حاکمیت مشارکتی با رأی اعضای جامعه صورت می‌گیرد. معمولا دارندگان توکن بومی هر پروژه از حق رأی برخوردار هستند.

بهترین پروژه‌های اقتصاد GPU و DePIN

اکوسیستم اقتصاد GPU در بازار رمزارزها هنوز در مراحل اولیه توسعه قرار دارد، اما رشد سریعی را تجربه کرده است. برآوردها نشان می‌دهد در سال 2026 حدود 20 تا 35 پروژه در این حوزه فعال هستند که بخشی از آن‌ها بازارهای غیرمتمرکز مستقیم برای توان پردازشی GPU ایجاد کرده‌اند و بخشی دیگر زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی و رایانش ابری را توسعه می‌دهند.

ارزش بازار توکن‌های بومی پروژه‌های اقتصاد GPU در زمان نگارش این مطلب (اردیبهشت 1405) حدود 4 تا 5 میلیارد دلار است. در ادامه تعداد چهار مورد از مهم‌ترین پروژه‌های اقتصاد GPU بازار کریپتو در سال 2026 را معرفی می‌کنیم.

رندر (Render)

شبکه رندر (Render Network) یکی از شناخته‌شده‌ترین پروژه‌های اقتصاد GPU است که بازار غیرمتمرکز برای توان پردازشی GPU ایجاد کرده است. تمرکز اصلی Render در ابتدا روی رندرینگ سه‌بعدی، انیمیشن و جلوه‌های بصری بود، اما به‌مرور وارد حوزه AI و پردازش‌های سنگین نیز شد.

این پروژه در سال 2017 کلید خورد. عرضه اولیه توکن RNDR در سال 2018 صورت گرفت. راه‌اندازی عمومی شبکه رندر در سال 2020 انجام گرفت. این پروژه در ابتدا از زیرساخت شبکه اتریوم استفاده می‌کرد ولی در سال 2023 به‌منظور افزایش سرعت و کاهش هزینه خدمات به بلاکچین سولانا انتقال یافت.

مدل فعالیت رندر به‌صورت اجاره توان پردازشی از سوی تأمین‌کنندگان GPU و دریافت هزینه ارائه خدمات از مصرف‌کنندگان است. تمام هزینه‌ها در این پروژه با استفاده از توکن RNDR پرداخت می‌شوند. رندر از مدل حاکمیت مشارکتی استفاده می‌کند و توکن RNDR برای برخورداری از حق رأی در این پروژه کاربرد دارد.

آکاش نتورک (Akash Network)

آکاش نتورک (Akash Network) یک پلتفرم غیرمتمرکز رایانش ابری (Decentralized Cloud Computing) است که امکان اجاره و اشتراک‌گذاری منابع محاسباتی مانند GPU را فراهم می‌کند. پروژه آکاش نتورک در سال 2020 توسط شرکت اورکلاک لبز (Overclock Labs) راه‌اندازی شد.

این پروژه با هدف کاهش وابستگی به شرکت‌های متمرکز ارائه‌دهنده خدمات رایانش ابری و ایجاد بازار غیرمتمرکز جهانی با هزینه پایین آغاز به‌کار کرد. مدل فعالیت آکاش نتورک نیز تقریبا مشابه پروژه رندر است. در پلتفرم‌های متمرکز رایانش ابری، شرکت ارائه‌دهنده خدمات است که قیمت‌ها را تعیین می‌کند؛ اما در آکاش نتورک ارائه‌دهندگان برای جذب مشتری بر سر قیمت خدمات با یکدیگر رقابت دارند.

آکاش نتورک معماری ماژولار مبتنی شبکه کازماس (Cosmos SDK) ارز دیجیتال بومی این شبکه با نماد معاملاتی AKT شناخته می‌شود که برای پرداخت هزینه خدمات، حق رأی‌دهی در حاکمیت مشارکتی، پرداخت پاداش به‌تأمین‌کنندگان منابع و تأمین امنیت شبکه کاربرد دارد.

آیو دات نت (io.net)

آیو دات نت (io.net) یک پروژه زیرساختی دیگر در حوزه اقتصاد GPU مبتنی بر بلاکچین است. هدف آن تجمیع GPUهای پراکنده جهان و تبدیل آن‌ها به یک ابررایانه غیرمتمرکز برای هوش مصنوعی است. توسعه آیو دات نت از سال 2023 آغاز شد و این پروژه در بستر شبکه سولانا آغاز به‌کار کرد.

مدل کار آیو دات نت نیز مشابه دو پروژه فوق است. یکی از ویژگی‌های مهم آیو دات نت امکان جمع‌آوری توان پردازش چندین GPU به‌منظور ایجاد خوشه‌های GPU غیرمتمرکز است که امکان دستیابی به توان پردازش قابل توجه را به‌خصوص برای توسعه مدل‌های هوش مصنوعی فراهم می‌کند.

IO توکن بومی این پروژه است که برای پرداخت هزینه‌ها، پاداش‌دهی، تأمین امنیت اکوسیستم و رأی‌دهی در حاکمیت آیو دات نت کاربرد دارد. تمرکز اصلی پروژه آیو دات نت روی حوزه هوش مصنوعی است.

جنسیس (Gensyn)

جنسیس (Gensyn) یکی دیگر از پروژه‌های اقتصاد GPU است که با هدف ایجاد شبکه غیرمتمرکز به‌منظور آموزش مدل‌های هوش مصنوعی راه‌اندازی شد. این پروژه تلاش می‌کند قدرت پردازشی GPUهای پراکنده جهان را به یک بازار جهانی برای آموزش مدل‌های یادگیری ماشین تبدیل کند.

توسعه جنسیس از سال 2021 کلید خورد و در سال‌های 2023 و 2024 نام آن بر سر زبان‌ها افتاد. در قالب اکوسیستم جنسیس، درخواست‌کنندگان (Requesters) کسانی هستند که نیاز به توان پردازش برای آموزش مدل‌های AI دارند. همچنین تأمین کنندگان (Providers)، منابع محاسباتی به‌خصوص GPU در اختیار خود را به شبکه ارائه می‌دهند. مسئولیت برقراری ارتباط سالم و سریع بین این دو گروه در شبکه جنسیس بر عهده ولیدیتورها (Validators) است. ولیدیتورها تضمین می‌کنند که محاسبات انجام شده توسط Providers صحیح باشند و در عین حال، پرداخت هزینه خدمات توسط Requesters را نیز تضمین می‌کنند.

ارتباط هوش مصنوعی با رشد پروژه‌های GPU محور

اگرچه آمار دقیق و کاملاً یکپارچه‌ای از وضعیت عرضه و تقاضای جهانی GPU در دسترس نیست، گزارش‌های صنعتی نشان می‌دهند که بازار سخت‌افزارهای پردازشی، به‌ویژه GPU، در سال‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته است. این رشد عمدتاً تحت تأثیر افزایش نیاز به پردازش‌های سنگین در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و مراکز داده بوده است.

در سال 2026، تقاضا برای توان پردازشی در حوزه هوش مصنوعی همچنان یکی از اصلی‌ترین محرک‌های رشد بازار GPU محسوب می‌شود. توسعه مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs)، هوش مصنوعی مولد، پردازش ویدیو و سیستم‌های خودکار، نیاز به زیرساخت‌های محاسباتی موازی را به‌طور قابل توجهی افزایش داده است. در برخی پروژه‌های بسیار بزرگ، آموزش مدل‌های پیشرفته می‌تواند به خوشه‌هایی متشکل از هزاران تا صدها هزار GPU نیاز داشته باشد.

این روند باعث شده است GPU به یکی از اجزای کلیدی زیرساخت اقتصاد دیجیتال تبدیل شود و هم‌زمان زمینه رشد مدل‌های جدیدی از بازارهای پردازشی، از جمله شبکه‌های غیرمتمرکز مبتنی بر بلاک‌چین، فراهم شود.

مزایا و معایب اقتصاد GPU در بلاکچین

اقتصاد توان پردازشی در بلاک چین مزایا و معایب خاص خود را دارد که جدول زیر به بررسی آن‌ها می‌پردازیم.

آیا اقتصاد GPU می‌تواند ماینینگ سنتی را کنار بزند؟

استخراج در مدل‌های مبتنی بر اثبات کار (Proof of Work) برای تأمین امنیت شبکه‌های بلاکچینی انجام می‌شود. برای مثال در شبکه بیت کوین، ماینرها با انجام محاسبات پیچیده تلاش می‌کنند یک هش معتبر پیدا کنند و در صورت موفقیت، بلاک جدید را به زنجیره اضافه کنند. در مقابل این فرایند، ماینرها پاداش بلاک و کارمزد تراکنش‌ها را دریافت می‌کنند.

اقتصاد GPU هدف متفاوتی را دنبال می‌کند. در این مدل، توان پردازشی GPU برای انجام وظایف واقعی مانند پردازش‌های هوش مصنوعی، رندرینگ گرافیکی و محاسبات علمی مورد استفاده قرار می‌گیرد. ارائه‌دهندگان این خدمات در ازای انجام محاسبات مشخص، هزینه دریافت می‌کنند. بنابراین، کاربرد پردازش در این دو مدل یکسان نیست؛ در ماینینگ، هدف اصلی تأمین امنیت شبکه است، در حالی‌که در اقتصاد GPU هدف، ارائه خدمات محاسباتی کاربردی است.

با توجه به تفاوت بنیادین در اهداف این دو حوزه، اقتصاد GPU نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین ماینینگ در شبکه‌های مبتنی بر اثبات کار شود. از سوی دیگر، بسیاری از بلاکچین‌های جدید نیز از مدل‌های جایگزین مانند اثبات سهام (Proof of Stake) استفاده می‌کنند که اساساً نیاز به ماینینگ GPU محور را کاهش داده‌اند.

در نهایت به نظر می‌رسد اقتصاد GPU به‌عنوان یک بازار رو‌به‌رشد در حوزه محاسبات غیرمتمرکز به توسعه خود ادامه خواهد داد، اما ماینینگ نیز بسته به نوع شبکه بلاک‌چینی، همچنان در برخی اکوسیستم‌ها باقی خواهد ماند.

چشم‌انداز اقتصاد GPU و اقتصاد محاسباتی تا 2030

کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند اقتصاد GPU و پروژه‌های ComputeFi تا سال 2030 از یک حوزه نسبتاً کوچک Web3 به یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های اقتصاد AI تبدیل شوند. البته رشد و توسعه این پروژه‌ها منجر به حذف سرویس‌های متمرکز نخواهد شد. مطابق نمودار زیر، پیش‌بینی می‌شود ارزش بازار اقتصاد GPU مبتنی بر بلاکچین تا سال 2030 به حدود 200 میلیارد دلار برسد.

به‌نظر می‌رسد ظرف چند سال آینده، GPU از یک کالای سخت افزاری به زیرساخت حیاتی مانند برق و اینترنت تبدیل شود. زیرساختی که اقتصاد جهانی بیش از پیش به آن وابسته خواهد شد. همین موضوع زمینه‌ساز تقویت بازار اقتصاد GPU در سال‌های آتی می‌شود. البته در کنار پیش‌بینی‌های فوق، نباید محدودیت‌های ناشی از تولید GPU را نادیده گرفت. تولید GPU یکی از پیچیده‌ترین زنجیره‌های صنعتی جهان است و محدودیت‌های آن فقط مربوط به ساخت تراشه نیست؛ بلکه کل زنجیره تأمین، انرژی، مواد اولیه و فناوری ساخت را شامل می‌شود.

ظرفیت تولید کارت‌های گرافیک در انحصار چند شرکت بزرگ دنیا مانند انویدیا (NVIDIA)، ای ام دی (AMD) و اینتل (Intel) قرار دارد. به‌دلیل فناوری‌های پیچیده مورد نیاز در این حوزه، توسعه ظرفیت تولید کارت گرافیک اصلا آسان نیست.

ضمن اینکه نایاب بودن مواد اولیه مورد نیاز در این صنعت موجب بالا رفتن قیمت‌ها و تشدید رقابت زنجیره تأمین شده است. تداوم تنش‌های نظامی که منجر به‌اختلال در آبراه‌های مهم جهانی مانند تنگه هرمز می‌شود نیز فرآیند تولید کارت‌های گرافیک را به‌دلیل قطع صادرات مواد اولیه با اختلال جدی مواجه خواهد کرد. بنابراین ریسک‌های ژئوپلیتیک نیز در آینده اقتصاد GPU نقش بسزایی دارند.

جمع بندی

اقتصاد GPU را می‌توان یکی از مهم‌ترین نقاط اتصال میان بلاک‌چین و هوش مصنوعی دانست. افزایش تقاضای جهانی برای توان پردازشی، همراه با محدودیت‌های تولید GPU، زمینه رشد پروژه‌های محاسبات غیرمتمرکز (ComputeFi) را فراهم کرده است. این پروژه‌ها با استفاده از ارزهای دیجیتال، انگیزه اقتصادی برای اشتراک‌گذاری منابع محاسباتی ایجاد می‌کنند. با وجود چالش‌هایی مانند تأخیر شبکه، پیچیدگی فنی و ناکارآمدی مدل‌های اقتصادی، اقتصاد GPU پروژه‌های بلاک‌چینی احتمالاً ظرف سال‌های آینده به یکی از زیرساخت‌های کلیدی اکوسیستم هوش مصنوعی و وب 3 تبدیل خواهد شد.