در دی و بهمن 1404، ایران وارد یکی از شدیدترین دورههای قطعی اینترنت بینالمللی در تاریخ خود شده است؛ وضعیتی که از 18 دی 1404 تا زمان نگارش این مطلب ادامه پیدا کرده است. دولت دسترسی به اینترنت جهانی را محدود کرده و تنها اینترنت ملی (شبکه ملی اطلاعات) فعال است؛ حالتی که دسترسی مستقیم به خدمات جهانی مالی، بروکرها و صرافیهای جهانی، ابزارهای تحلیلی و بازارهای آنلاین را متوقف کرده است.
این قطعی در دل بحرانهای اقتصادی عمیق ایران رخ داده، از سقوط ارزش ریال و تورم بالا گرفته تا انقباض در تجارت و سرمایهگذاری. اکنون سوال مهمی مطرح است: آیا اقتصاد ایران میتواند بدون اینترنت بینالمللی و ارتباط با بازارهای جهانی دوام بیاورد؟
چرا قطعی اینترنت بین المللی اهمیت اقتصادی دارد؟
اینترنت بینالملل بهمعنای دسترسی به شبکه جهانی اینترنت، خدمات مالی، پلتفرمهای معاملاتی و اطلاعات جهانی است که نقش بسیار اساسی در فعالیتهای اقتصادی و تجاری دارد. اقتصادهای مدرن بخش زیادی از فروش، بازاریابی، تحلیل داده، تراکنشهای مالی و ارتباطات را بر بستر این شبکه انجام میدهند؛ بنابراین قطع دسترسی به اینترنت جهانی میتواند بهسرعت بخشهای کلیدی اقتصاد را تحتتأثیر قرار دهد.
از 8 ژانویه 2026 (18 دی 1404) سیاستگذاران در ایران، دسترسی به اینترنت بینالمللی را قطع کردند، فقط دسترسی به اینترنت ملی امکانپذیر است و خدمات جهانی مسدود هستند. این قطع ارتباط باعث توقف کامل بسیاری از خدمات آنلاین شده و بسیاری از کسبوکارها امکان تعامل با بازار جهانی را ندارند.
اقتصاددانان تأکید میکنند که اینترنت بینالمللی تنها یک ابزار ارتباطی ساده نیست، بلکه یک زیرساخت اقتصادی است که بهواسطه آن قیمتگذاری جهانی، معاملات بینالمللی، انتقال سرمایه و خدمات ابری امکانپذیر میشود. بدون این زیرساخت، اقتصادها بهشدت آسیبپذیر و منزوی میشوند، چیزی که اکنون در ایران در حال وقوع است.
این نوع محدودیت پیشتر نیز در سالهای 1388، 1398 و 1401 اعمال شده بود، اما تجربه اخیر یکی از طولانیترین و گستردهترین آنها است.
پیامدهای اقتصادی قطعی اینترنت در ایران | خسارتهای روزانه و تجمعی
قطعشدن اینترنت در ایران به صورت مستقیم و غیرمستقیم هزینههای عظیمی به اقتصاد کشور تحمیل کرده است. بر اساس گزارشهای بینالمللی، ضایعات ناشی از قطعی اینترنت میتواند 37 تا 60 میلیون دلار در روز باشد؛ این عدد در مجموع طی چند هفته به حدود 700 تا 840 میلیون دلار خسارت تجمعی رسیده است. همچنین مقامات داخلی هزینههای مستقیم را بین 2.8 تا 4.3 میلیون دلار در روز گزارش دادهاند که احتمالا رقم واقعی بسیار بالاتر است.
اگر وضعیت فعلی قطعی اینترنت بهمدت یک ماه ادامه یابد، باتوجهبه نرخ فعلی خسارات میتوان ادعا کرد که صدها میلیون تا میلیاردها دلار به اقتصاد ایران ضرر وارد خواهد شد؛ رقمی که برای اقتصاد در شرایط رکود کنونی بسیار سنگین است. این خسارتها به طور مستقیم بخشهایی مانند تجارت آنلاین، خدمات دیجیتال و فروشگاههای اینترنتی که بیش از 70% تجارتهای کوچک و متوسط به آن وابستهاند را تحتتأثیر قرار داده است. از سویی دیگر، آمارها نشان میدهند که اقتصاد دیجیتال ایران سهم قابل ملاحظهای از GDP را دارد (بین 6 تا 6.5%)؛ بنابراین توقف این بخش بهمعنی کاهش محسوس تولید و رشد اقتصادی خواهد بود.
درحالحاضر، بیش از 9 میلیون کسبوکار اینترنتی (بیش از 300 هزار فروشگاه) در ایران فعالیت میکنند که بسیاری از آنها تعطیل شده یا با مشکلات عملیاتی جدی مواجه شدهاند.
بهطور خلاصه آمارهای رسمی و مستقل نشان میدهد که قطعی اینترنت در ایران هزینههای سنگین زیر را به همراه داشته است:
- برآورد رسمی دولت 2.8 تا 4.3 میلیون دلار خسارت اقتصادی در روز تنها از قطعی اینترنت.
- برآورد نهاد نظارتی نت بلاکس (NetBlocks) بیش از 37 میلیون دلار خسارت اقتصادی روزانه برای ایران.
- گزارشهای بینالمللی اشاره دارند که آثار تجمعی این قطعی تاکنون بیشتر از 700 میلیون دلار بوده است
- در دورههای قبلی قطعی اینترنت (در سال 2019 و 2022)، صدها میلیون تا میلیاردها دلار خسارت به اقتصاد وارد شد.
تأثیر بر کسب و کارها و اشتغال دیجیتال
بسیاری از کسبوکارها در ایران به اینترنت بینالمللی برای بازاریابی، فروش، معاملات و ارتباط با مشتریان وابسته بودهاند. بر اساس دادههای رسمی، هزاران کسبوکار اینترنتی و صفحات فروش در شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام و تلگرام بهعنوان منبع اصلی درآمد فعال بودند. با قطعی اینترنت، این کانالهای فروش به طور کامل از دسترس خارج شدهاند و بسیاری از کسبوکارهایی که حتی به اینترنت جهانی وابسته نبودند تا ۹۰٪ کاهش فروش را گزارش دادهاند.
این وضعیت برای اشتغال دیجیتال و نیروی کار جوان نیز یک بحران ایجاد کرده است. بسیاری از افرادی که از راه فروش آنلاین یا خدمات اینترنتی امرار معاش میکردند، اکنون با توقف فعالیتهای خود مواجه شده و برخی حتی مجبور به تعطیلکردن کسبوکار شدهاند. این بحران شغلی بهویژه در میان نسل جوان و تحصیلکرده که بیش از همه به فناوری و اینترنت وابستهاند، محسوستر است.
علاوهبر این، کاهش درآمد کسبوکارهای کوچک باعث کاهش قدرت خرید خانوارها و افزایش فشار بر بخشهای دیگر اقتصادی شده است؛ وضعیتی که میتواند به رکود گستردهتر در اقتصاد کلی کشور منجر شود.
همچنین مشاهدات کارشناس ایران بروکر نشان میدهد که صادارت به خارج کشور نیز با مشکل جدی مواجه شده است. به گونهای که افرادی که به عراق برای کار سفر میکردند بیان میکنند در دو هفته اخیر هیچ محصول یا مواد و مصالحی از ایران وارد عراق نشده است؛ به همین دلیل پروژههای عمرانی در عراق نیز به حالت نیمه تعطیل درآمدهاند.
بازار مالی و سرمایه گذاری در شرایط قطع اینترنت
بازارهای مالی مدرن وابستگی شدیدی به دادههای جهانی و اطلاعات لحظهای دارند. بورس، فرابورس، سرمایهگذاریهای خرد و کلان همگی برای تعیین قیمت، تحلیل روند بازار و انجام معاملات به ابزارهای آنلاین جهانی نیاز دارند. قطع ارتباط با اینترنت جهانی باعث شده بسیاری از این ابزارها غیرقابل استفاده شوند و اطلاعات لازم برای تصمیمگیری سرمایهگذاران قطع شود.
این عدم دسترسی به اطلاعات تأثیر منفی شدیدی بر اعتماد سرمایهگذاران و نقدشوندگی بازارها داشته است؛ سرمایهگذاران نمیتوانند تحلیلهای جهانی را ببینند یا از دادههای بینالمللی استفاده کنند. این موضوع باعث افزایش ریسک سرمایهگذاری و خروج سرمایه از بازارهای داخلی شده است؛ روندی که اقتصاددانان آن را بهعنوان افت پایداری و اعتماد در بازارهای مالی توصیف میکنند.
علاوهبر این، صرافیها، کارگزاریها و شرکتهای پراپ که برای خدمات خود به دسترسی به سیستمهای بینالمللی وابسته هستند، اکنون با چالشهای جدی در انتقال سرمایه، ارتباط با مؤسسات خارجی و ارائه خدمات جهانی مواجه شدهاند.
اینترنت ملی راه حل یا مسکن موقت؟
ایران از شبکه ملی اطلاعات بهعنوان جایگزینی برای اینترنت جهانی رونمایی کرده که فقط خدمات داخلی را فعال نگه میدارد. اینترنت ملی میتواند سرورهای داخلی، بانکها، پرداختهای اینترنتی داخلی، پیامرسانهای داخلی و سرویسهای بومی را پشتیبانی کند، اما توان و گستره جهانی اینترنت واقعی را ندارد و این یعنی:
- دسترسی به دادههای جهانی مالی و تحلیل بازار همچنان محدود است.
- کسبوکارهایی که به مشتریان خارجی وابستگی داشتند نمیتوانند کار کنند.
- انتقال سرمایه، بانکداری بینالملل و تجارت الکترونیکی با دنیا غیرممکن شدهاند.
در نتیجه، اینترنت ملی در بهترین حالت میتواند ادامه فعالیتهای داخلی را ممکن کند ولی نمیتواند جایگزین اینترنت جهانی شود؛ چون بخشهایی از اقتصاد که به تعامل با بستر جهانی نیاز دارند، همچنان فلج خواهند ماند.
کلام پایانی | آیا اقتصاد ایران با اینترنت ملی دوام می آورد؟
اقتصاد ایران در کوتاهمدت و میانمدت نمیتواند بدون اینترنت بینالمللی بهصورت پایدار ادامه دهد. بخشهای حیاتی مانند تجارت، بازار مالی، خدمات دیجیتال و کسبوکارهای کوچک و متوسط برای رشد و بقای خود به ارتباط با بازار جهانی و منابع اطلاعاتی بینالمللی نیازمند هستند. زیان اقتصادی روزانه و تجمعی بسیار بالا است و ادامه این وضعیت میتواند به رکود گستردهتر، افزایش بیکاری و تضعیف اعتماد به آینده اقتصاد ملی منجر شود.
اینترنت ملی نمیتواند جایگزین کامل اینترنت جهانی شود و در واقع تنها بخشی از نیازهای داخلی را تا حدی پاسخ میدهد. در نهایت، بدون بازگشت دسترسی به اینترنت بینالمللی، اقتصاد ایران در فعالیتهای رقابتی جهانی، جذب سرمایهگذاری خارجی و رشد بلندمدت خود با چالشهای جدی مواجه خواهد بود.
نظرات کاربران